Adhyaya 43

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथेदानीं प्रवक्ष्यामि रामनाथस्य वैभवम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मु्च्यते मानवो भुवि

Śrī Sūta bersabda: “Kini akan kuwartakan kebesaran Rāmanātha; dengan mendengarnya, manusia di bumi terbebas dari segala dosa.”

Verse 2

रामप्रतिष्ठितं लिंगं यः पश्यति नरः सकृत् । स नरो मुक्तिमाप्नोति शिवसायुज्यरूपिणीम्

Barangsiapa, walau sekali, memandang liṅga yang ditegakkan oleh Rāma, ia meraih mokṣa berupa penyatuan (sāyujya) dengan Śiva.

Verse 3

दशवर्षैस्तु यत्पुण्यं क्रियते तु कृते युगे । त्रेतायामेकवर्षेण तत्पुण्यं साध्यते नृभिः

Kebajikan yang di Kṛta Yuga dihasilkan dalam sepuluh tahun, kebajikan yang sama dicapai manusia di Tretā Yuga hanya dalam satu tahun.

Verse 4

द्वापरे तच्च मासेन तद्दिनेन कलौ युगे । तत्फलं कोटिगुणितं निमिषे निमिषे नृणाम्

Di Dvāpara Yuga, kebajikan itu diperoleh dalam sebulan; di Kali Yuga, dalam sehari. Buahnya bagi manusia berlipat seratus juta kali, dari saat ke saat.

Verse 5

निःसंदेहं भवेदेवं रामनाथविलोकिनाम् । रामेश्वर महालिंगे तीर्थानि सकलान्यपि

Demikianlah, tanpa keraguan, bagi mereka yang memandang Rāmanātha. Pada Mahāliṅga Rāmeśvara, seluruh tīrtha pun termuat di dalamnya.

Verse 6

विद्यंते सर्वदेवाश्च मुनयः पितरस्तथा । एककालद्विकालं वा त्रिकालं सर्वदैव वा

Di sana hadir semua dewa, para muni, dan juga para Pitṛ—entah pada satu waktu, dua waktu, tiga waktu, ataupun senantiasa.

Verse 7

ये स्मरंति महादेवं रामनाथं विमुक्तिदम् । कीर्तयंत्यथवा विप्रास्ते विमुक्ताघपंजराः

Wahai para brāhmaṇa, mereka yang mengingat Mahādeva—Rāmanātha, pemberi mokṣa—atau melantunkan pujian-Nya, terbebas dari sangkar dosa.

Verse 8

सच्चिदानंदमद्वैतं सांबं रुद्रं प्रयांति वै । रामेश्वराख्यं यल्लिंगं रामचन्द्रेण पूजि तम्

Sungguh, mereka mencapai Rudra yang nondual, berhakikat sat-cit-ānanda, serta bersama Umā; melalui bhakti kepada liṅga bernama Rāmeśvara yang dahulu dipuja oleh Rāmacandra.

Verse 9

यस्य स्मरणमात्रेण यमपीडापि नो भवेत् । रामेश्वरमहालिंगं येऽर्चयंति सकृन्नराः

Dengan sekadar mengingat-Nya, siksaan Yama pun tidak timbul; mereka yang memuja sekali saja mahāliṅga Rāmeśvara memperoleh perlindungan itu.

Verse 10

न मानुषास्ते विज्ञेयाः किं तु रुद्रा न संशयः । रामेश्वरमहालिंगं नार्चितं येन भक्तितः

Mereka tidak patut dianggap manusia biasa; tanpa ragu mereka adalah Rudra, yakni mereka yang dengan bhakti memuja mahāliṅga Rāmeśvara.

Verse 11

चिरकालं स संसारे संसरेद्दुःखसंकुले । रामेश्वरमहालिंगं ये पश्यंति सकृन्नराः

Orang yang hanya sekali melihat mahāliṅga Rāmeśvara namun tidak menghayatinya, akan lama mengembara dalam saṃsāra yang sarat derita.

Verse 12

किं दानैः किं व्रतैस्तेषां किं तपोभिः किमध्वरैः । रामेश्वरमहालिंगं यो न चिंतयति क्षणम्

Apa guna dana, kaul, tapa, dan yajña bagi mereka yang bahkan sekejap pun tidak merenungkan Mahāliṅga Rāmeśvara?

Verse 13

अज्ञानी स च पापी स्यात्स मूको बधिरस्तथा । स जडोंऽधश्च विज्ञेयश्छिद्रं तस्य सदा भवेत्

Ia patut dikenal sebagai bodoh dan berdosa; bisu dan tuli pula; sungguh tumpul dan buta—cacat itu senantiasa melekat padanya.

Verse 14

धनक्षेत्रसुतादीनां तस्य हानिस्तथा भवेत् । रामेश्वरमहालिंगे सकृद्दृष्टे मुनीश्वराः

Wahai para muni yang mulia, pada dirinya timbul kehilangan harta, tanah, putra dan sebagainya—meski Mahāliṅga Rāmeśvara telah dilihat sekali.

Verse 15

किं काश्या गयया किं वा प्रयागेणापि किं फलम् । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं मानवा यत्र भूतले

Apa guna Kāśī, apa guna Gayā, dan apa pula buah Prayāga—bila setelah memperoleh kelahiran manusia yang langka di bumi, insan tetap tidak mencari Yang Tertinggi?

Verse 16

रामनाथमहालिंगं नमस्यंत्यर्चयंति च । जन्म तेषां हि सफलं ते कृतार्थाश्च नेतरे

Mereka yang bersujud dan memuja Mahāliṅga Rāmanātha—sungguh kelahiran mereka berbuah; merekalah yang mencapai tujuan, bukan yang lain.

Verse 17

रामेश्वरमहालिंगे पूजिते वा स्मृतेपि वा । विष्णुना ब्रह्मणा किं वा शक्रेणाप्यखिलामरैः

Baik Mahāliṅga Rāmeśvara dipuja maupun sekadar diingat—oleh Viṣṇu, oleh Brahmā, atau oleh Śakra (Indra) beserta segenap para dewa—perbuatan itu dinyatakan amat utama pahalanya.

Verse 18

रामनाथमहालिंगं भक्तियुक्ताश्च ये नराः । तेषां प्रणामस्मरणपूजायुक्तास्तु ये नराः

Mereka yang berhati bhakti kepada Mahāliṅga Rāmanātha—dan mereka yang tekun bersujud, mengingat, serta memujanya—merekalah yang sungguh diberkahi.

Verse 19

न ते पश्यंति दुःखानि नैव यांति यमालयम् । ब्रह्महत्यासहस्राणि सुरापानायुतानि च

Mereka tidak menyaksikan derita dan tidak pergi ke kediaman Yama; bahkan dosa seberat ribuan brahma-hatyā dan puluhan ribu perbuatan minum arak pun ditundukkan (lenyap).

Verse 20

दृष्टे रामेश्वरे देवे विलयं यांति कृत्स्नशः । ये वांछंति सदा भोगं राज्यं च त्रिदशालये

Saat memandang Dewa Rāmeśvara, segala dosa dan derita lenyap seluruhnya. Mereka yang senantiasa menginginkan kenikmatan serta kedaulatan di kediaman para tiga puluh dewa (svarga) pun meraih cita-citanya.

Verse 21

रामे श्वरमहालिंगं ते नमंतु सकृन्मुदा । यानि कानि च पापानि जन्मकोटिकृतान्यपि

Hendaklah mereka, dengan sukacita, bersujud sekali saja kepada Mahāliṅga Rāmeśvara. Apa pun dosa yang ada—bahkan yang dilakukan sepanjang berjuta-juta kelahiran—(oleh sujud itu) tersirna.

Verse 22

तानि रामेश्वरे दृष्टे विलयं यांति सर्वदा । संपर्कात्कौतुकाल्लोभाद्भयाद्वापि च संस्मरन्

Dosa-dosa itu senantiasa lenyap ketika Rāmeśvara dipandang. Bahkan bila seseorang mengingat-Nya karena sekadar bersentuhan, rasa ingin tahu, ketamakan, atau bahkan ketakutan, ingatan itu pun tetap menyucikan.

Verse 23

रामेश्वरमहालिंगं नेहामुत्र च दुःखभाक् । रामेश्वरमहालिंगं कीर्तयन्नर्चयन्नपि

Barangsiapa bersandar pada Mahāliṅga Rāmeśvara, ia tidak menjadi penanggung duka di dunia ini maupun di alam sana. Bahkan dengan memuji dan memuja Mahāliṅga Rāmeśvara, ia terbebas dari kesedihan.

Verse 24

अवश्यं रुद्रसारूप्यं लभते नात्र संशयः । यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुते क्षणात्

Ia sungguh memperoleh keserupaan wujud dengan Rudra—tiada keraguan di sini. Seperti api yang menyala-nyala mengubah kayu bakar menjadi abu seketika,

Verse 25

तथा पापानि सर्वाणि रामेश्वरविलोकनात् । रामेश्वरमहालिंगभक्तिरष्टविधा स्मृता

Demikian pula, semua dosa hangus hanya dengan memandang Rāmeśvara. Bhakti kepada Mahāliṅga Rāmeśvara dikenang sebagai delapan macam.

Verse 26

तद्भक्तजनवात्सल्यं तत्पूजापरितोषणम् । स्वयं तत्पूजनं भक्त्या तदर्थे देहचेष्टितम्

(Di antaranya:) kasih sayang kepada para bhakta-Nya; bersukacita dalam pemujaan-Nya; memuja-Nya sendiri dengan bhakti; serta mengerahkan raga dalam perbuatan yang dilakukan demi-Nya.

Verse 27

तन्माहात्म्यकथानां च श्रवणेष्वादरस्तथा । स्वरनेत्रशरीरेषु विकारस्फुरणं तथा

Rasa hormat dalam mendengarkan kisah-kisah kemuliaan suci itu; dan juga timbulnya perubahan bhakti—getaran serta perubahan pada suara, mata, dan tubuh—(itulah tanda-tandanya).

Verse 28

रामेश्वरमहालिंगस्मरणं संततं तथा । रामेश्वरमहालिंगमाश्रित्यैवोपजीवनम्

Dan senantiasa mengingat Mahā-Liṅga Rāmeśvara; serta menjalani hidup dengan bersandar dan berlindung hanya pada Mahā-Liṅga Rāmeśvara itu.

Verse 29

एवमष्टविधा भक्तिर्यस्मिन्म्लेच्छेऽपिविद्यते । स एव मुक्तिक्षेत्राणां दायभाक्परिकीर्त्यते

Demikianlah, bila bhakti berunsur delapan ini terdapat bahkan pada seorang asing, ia pun dimaklumkan sebagai pewaris medan-medan suci pembebasan (mukti-kṣetra).

Verse 30

भक्त्या त्वनन्यया मुक्तिर्ब्रह्मज्ञानेन निश्चिता । वेदांतशास्त्रश्रवणाद्यतीनामूर्ध्वरेतसाम्

Mukti dipastikan melalui bhakti yang tunggal tanpa selain-Nya; dan diteguhkan oleh realisasi Brahman—yang dicapai para yati berpantang teguh (ūrdhvareta) melalui mendengar ajaran-ajaran Vedānta.

Verse 31

सा च मुक्तिर्विना ज्ञानदर्शनश्रवणोद्भवम् । यत्राश्रमं विना विप्रा विरक्तिं च विना तथा

Namun, pembebasan itu tidak muncul tanpa lahir dari pengetahuan, penglihatan yang benar, dan pendengaran suci; sedangkan di sini, wahai brāhmaṇa, bahkan tanpa tata-āśrama dan juga tanpa vairāgya, (ia) diperoleh.

Verse 32

सर्वेषां चैव वर्णानामखिलाश्रमिणामपि । रामेश्वरमहालिंगदर्शनादेव केवलात्

Bagi semua varṇa dan juga semua yang menempuh setiap āśrama—hanya dengan memandang Mahāliṅga agung Rāmeśvara semata.

Verse 33

अपुनर्भवदा मुक्तिर्भ विष्यत्यविलंबिता । कृमिकीटाश्च देवाश्च मुनयश्च तपोधनाः

Mokṣa yang memutus kelahiran kembali akan datang tanpa berlambat. Cacing dan serangga, para dewa, serta para muni kaya tapa—semuanya meraihnya di sini.

Verse 34

तुल्या रामेश्वरक्षेत्रे रामनाथप्रसादतः । पापं कृतं मयानेकमिति मा क्रियतां भयम्

Di kṣetra suci Rāmeśvara, oleh anugerah Rāmanātha, semua menjadi setara. Jangan takut dengan pikiran, “Aku telah berbuat banyak dosa.”

Verse 35

मा गर्वः क्रियतां पुण्यं मयाकारीति वा जनैः । रामेश्वरमहालिंगे सांबरुद्रे विलोकिते

Janganlah orang menyimpan kesombongan dengan berkata, “Aku telah berbuat kebajikan.” Saat Mahāliṅga Rāmeśvara—Rudra bersama Ambā—dipandang, tiada tempat bagi keangkuhan.

Verse 36

न न्यूना नाधिकाश्च स्युः किं तु सर्वे जनाः समाः । रामेश्वरमहालिंगं यः पश्यति सभक्तिकम्

Tiada yang rendah, tiada yang tinggi; semua insan setara. Siapa memandang Mahāliṅga Rāmeśvara dengan bhakti, ia dianugerahi rahmat.

Verse 37

न तेन तुल्यतामेति चतुर्वेद्यपि भूतले । रामेश्वरमहालिंगे भक्तो यः श्वपचोऽपि सन्

Di bumi ini, bahkan orang yang mengetahui keempat Weda pun tidak sebanding dengan bhakta yang, walau lahir sebagai śvapaca (kaum terbuang), berbakti kepada Mahāliṅga Rāmeśvara.

Verse 38

तस्मै दानानि देयानि नान्यस्मै च त्रयीविदे । या गतिर्योगयुक्तानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम्

Derma hendaknya diberikan kepada bhakta itu, bukan kepada yang lain, meski ia pun mengetahui tri-Weda; sebab bhakta itu mencapai keadaan yang sama seperti para muni yang teguh dalam yoga, menaklukkan indria, dan menyalurkan daya hidup ke atas (ūrdhvareta).

Verse 39

सा गतिः सर्वजंतूनां रामेश्वरविलोकिनाम् । रामनाथशिवक्षेत्रे ये वसंति नरा द्विजाः

Keadaan tertinggi itu menjadi milik semua makhluk yang memandang Rāmeśvara. Dan para manusia—terutama kaum dvija—yang tinggal di kṣetra Śiva milik Rāmanātha pun turut memperoleh bagian darinya.

Verse 40

ते सर्वे पञ्चवक्त्राः स्युश्चंद्रालंकृतमस्तकाः । नागाभरणसंयुक्तास्तथैव वृषभध्वजाः

Mereka semua menjadi berwajah lima, dengan kepala berhias bulan; berhiaskan perhiasan ular, dan mengusung panji bertanda lembu (vṛṣabha).

Verse 41

त्रिनेत्रा भस्मदिग्धांगाः कपालाकृतिशेखराः । साक्षात्सांबा महादेवा भवेयुर्नात्र संशयः

Bermata tiga, anggota tubuh berlumur vibhūti (abu suci), dan bermahkota hiasan laksana tengkorak—mereka sungguh menjadi Mahādeva sendiri beserta Śambā; tiada keraguan akan hal ini.

Verse 42

रामनाथशिवक्षेत्रं ये व्रजंति नरा मुदा । पदेपदेऽश्वमेधानां प्राप्नुयुः सुकृतानि ते

Mereka yang dengan sukacita pergi ke kṣetra Śiva Rāmanātha, memperoleh pahala suci pada tiap langkah, setara dengan yajña Aśvamedha.

Verse 43

रामसेतुं समाश्रित्य रामनाथस्य तुष्टये । ददाति ग्राममेकं यो ब्राह्मणाय सभक्तिकम्

Dengan berlindung pada Rāma-Setu demi menyenangkan Rāmanātha, siapa pun yang dengan bhakti mendermakan satu desa kepada seorang brāhmaṇa—

Verse 44

तेन भूः सकला दत्ता सशैलवनकानना । पत्रं पुष्पं फलं तोयं रामनाथाय यो नरः

Dengan perbuatan itu, segenap bumi—beserta gunung, rimba, dan belukar—dianggap telah didermakan. Dan siapa pun yang mempersembahkan kepada Rāmanātha sehelai daun, sekuntum bunga, sebiji buah, atau air—

Verse 45

भक्त्या ददाति तं रक्षेद्रामनाथो ह्यहर्निशम् । रामनाथमहालिंगे सांबे कारुणिके शिवे

Siapa yang memberi dengan bhakti, Rāmanātha sungguh melindunginya siang dan malam. Sebab inilah Mahā-Liṅga Rāmanātha: Śiva yang penuh welas asih, beserta Śambā.

Verse 46

अत्यंतदुर्लभा भक्तिस्तत्पूजाप्यतिदुर्लभा । स्तोत्रं च दुर्लभं प्रोक्तं स्मरणं चातिदुर्लभम्

Bhakti amatlah langka; pemujaan kepada-Nya lebih langka lagi. Kidung pujian (stotra) pun dikatakan sukar diperoleh, bahkan mengingat-Nya sungguh teramat sukar.

Verse 47

रामनाथेश्वरं लिंगं महादेवं त्रिलोचनम् । शरणं ये प्रपद्यंते भक्तियुक्तेन चेतसा

Mereka yang dengan batin bersatu dalam bhakti berlindung pada Liṅga Rāmanātheśvara—Mahādeva, Tuhan Bermata Tiga—mendapat perlindungan pasti Śiva di Setu yang suci ini.

Verse 48

लाभस्तेषां जयस्तेषा मिह लोके परत्र च । रामनाथमहालिंगविषया यस्य शेमुषी

Keuntungan milik mereka, kemenangan milik mereka—di dunia ini dan di alam sana—bagi siapa pun yang buddhinya tetap tertuju pada Mahāliṅga Rāmanātha.

Verse 49

दिवारात्रं च भवति स वै धन्यतरो भुवि । रामनाथेश्वरं लिंगं यो न पूजयते शिवम्

Siang dan malam ia sungguh menjadi yang paling berbahagia di bumi—dialah yang memuja Śiva sebagai Liṅga Rāmanātheśvara.

Verse 50

नायं भुक्तेश्च मुक्तेश्च राज्यानामपि भाजनम् । रामेश्वरमहालिंगं यः पूजयति भक्तितः

Ia menjadi penerima yang layak atas kenikmatan, pembebasan, bahkan kedaulatan—dialah yang memuja Mahāliṅga Rāmeśvara dengan bhakti.

Verse 51

भुक्तिमुक्त्योश्च राज्यानामसौ परमभाजनम् । रामनाथार्चनसमं नाधिकं पुण्यमस्ति वै

Dialah penerima tertinggi atas kenikmatan, pembebasan, dan kedaulatan. Sungguh, tiada pahala yang lebih besar atau sebanding dengan pemujaan kepada Rāmanātha.

Verse 52

रामनाथेश्वरं लिंगं द्वेष्टि यो मोहमास्थितः । ब्रह्महत्यायुतं तेन कृतं नरककारणम्

Barangsiapa dikuasai delusi lalu membenci Liṅga Rāmanātheśvara, ia menanggung dosa setara sepuluh ribu brahma-hatyā dan menjadi sebab kejatuhan ke neraka.

Verse 53

तत्संभाषणमात्रेण मानवो नरकं व्रजेत् । रामनाथपरा देवा रामनाथपरा मखाः

Hanya dengan bergaul dan berbicara dengan si pembenci itu, manusia dapat menuju neraka. Para dewa berbakti kepada Rāmanātha; yajña-yajña pun tertuju kepada Rāmanātha.

Verse 54

रामनाथपराः सर्वे तस्माद न्यन्न विद्यते । अतः सर्वं परित्यज्य रामनाथं समाश्रयेत्

Semua makhluk berpaut kepada Rāmanātha; maka tiada lagi sandaran yang lebih tinggi selain Dia. Karena itu, tinggalkan yang lain dan berlindunglah pada Rāmanātha.

Verse 55

रामनाथमहालिंगं शरणं याति चेन्नरः । दौर्मत्यं तस्य नास्त्येव शिवलोकं च यास्यति

Bila seseorang berlindung pada Mahāliṅga Rāmanātha, kebengisan batin tak lagi tinggal padanya, dan ia akan mencapai Śivaloka.

Verse 56

सर्वयज्ञतपोदानतीर्थस्नानेषु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं रामनाथस्य सेवया

Buah yang timbul dari segala yajña, tapa, dana, dan mandi di tirtha—dengan pelayanan kepada Rāmanātha, buah itu menjadi berlipat seratus juta kali.

Verse 57

रामनाथेश्वरं लिंगं चिंतयन्घटिका द्वयम् । कुलैकवंशमुद्धृत्य शिवलोके महीयते

Barangsiapa merenungkan liṅga Rāmanātheśvara selama dua ghaṭikā, ia mengangkat bahkan satu garis keturunan keluarganya dan dimuliakan di alam Śiva.

Verse 58

दिनमेकं तु यः पश्येद्रामनाथं महेश्वरम् । इहैव धनवान्भूत्वा सोंऽते रुद्रश्च जायते

Namun siapa pun yang memandang Rāmanātha, MahāĪśvara, walau hanya satu hari, di dunia ini ia menjadi makmur, dan pada akhir hayat mencapai keadaan Rudra.

Verse 59

यः स्मरेत्प्रातरुत्थाय रामनाथं महेश्वरम् । अनेनैव शरीरेण स शिवो वर्तते भुवि

Barangsiapa bangun pagi dan mengingat Rāmanātha, MahāĪśvara, ia dengan tubuh ini juga hidup di bumi sebagai insan yang teguh dalam Śiva.

Verse 60

रामनाथमहालिंगद्रष्टुर्दर्शनमात्रतः । अन्येषां प्राणिनां पापं तत्क्षणादेव नश्यति

Hanya dengan melihat orang yang telah menyaksikan mahāliṅga Rāmanātha, dosa makhluk lain pun lenyap pada saat itu juga.

Verse 61

रामनाथेश्वरं लिंगं मध्याह्ने यस्तु पश्यति । सुरापानसहस्राणि तस्य नश्यंति तत्क्षणात्

Barangsiapa memandang liṅga Rāmanātheśvara pada tengah hari, ribuan dosa akibat meminum minuman memabukkan lenyap baginya seketika itu juga.

Verse 62

सायंकाले पश्यति यो रामनाथं सभक्तिकम् । गुरुस्त्रीगमनोत्पन्नपातकं तस्य नश्यति

Barangsiapa pada waktu senja memandang Rāmanātha dengan bhakti, maka dosa yang timbul karena mendekati istri guru pun lenyap baginya.

Verse 63

सायंकाले महास्तोत्रैः स्तौति रामेश्वरं तु यः । स्वर्णस्तेयसहस्राणि तस्य नश्यंति तत्क्षणात्

Namun barangsiapa pada waktu senja memuji Rāmeśvara dengan kidung-kidung agung, maka ribuan dosa pencurian emas lenyap seketika.

Verse 64

स्नानं च धनुषः कोटौ रामनाथस्य दर्शनम् । इति लभ्येत वै पुंसां किं गंगाजलसेवया

Mandi suci di Dhanuṣkoṭi dan darśana kepada Rāmanātha—dengan itu manusia memperoleh buah yang diinginkan; apa lagi perlunya bersandar pada air Gaṅgā?

Verse 65

रामनाथमहालिंगसेवया यन्न लभ्यते । तदन्यद्धर्मजालेन नैव लभ्येत कर्हिचित्

Apa pun yang tidak diperoleh melalui pelayanan kepada Mahāliṅga Rāmanātha, takkan pernah diperoleh melalui jalinan laku-dharma yang lain.

Verse 66

रामनाथं महालिगं यः कदापि न पश्यति । संकरः स तु विज्ञेयो न पितुर्बीजसंभवः

Ia yang tidak pernah memandang Mahāliṅga Rāmanātha hendaklah diketahui sebagai saṅkara, bercampur dan jatuh; bukanlah keturunan sejati dari benih ayahnya.

Verse 67

रामनाथेतिशब्दं यस्त्रिः पठेत्प्रातरुत्थितः । तस्य पूर्वदिनोत्पन्नपातकं नश्यति क्षणात्

Barangsiapa bangun pada pagi hari lalu melafalkan kata suci “Rāmanātha” tiga kali, maka dosa yang timbul pada hari sebelumnya lenyap seketika.

Verse 68

रामनाथे महालिंगे भक्तरक्षणदीक्षिते । भोजने विद्यमानेऽपि याचनाः किं प्रयास्यथ

Ketika Rāmanātha—Mahāliṅga yang berkaul melindungi para bhakta—hadir, mengapa masih timbul permohonan dan ratapan putus asa, bahkan saat santapan telah tersedia?

Verse 69

रामनाथमहालिंगे प्रसन्ने करुणानिधौ । नश्यंति सकलाः क्लेशा यथा सूर्योदये हिमम्

Bila Mahāliṅga Rāmanātha—perbendaharaan kasih sayang—berkenan, segala derita lenyap, bagaikan embun beku sirna saat matahari terbit.

Verse 70

प्राणोत्क्रमणवेलायां रामनाथं स्मरेद्यदि । जन्मनेऽसौ न कल्पेत भूयः शंकरतामियात्

Jika pada saat prāṇa beranjak pergi seseorang mengingat Rāmanātha, ia tidak layak lagi bagi kelahiran ulang; melainkan mencapai hakikat Śaṅkara (bersatu dengan Śiva).

Verse 71

रामनाथ महादेव मां रक्ष करुणानिधे । इति यः सततं ब्रूयात्कलिनासौ न बाध्यते

Barangsiapa senantiasa mengucap, “Wahai Rāmanātha Mahādeva, lindungilah aku, wahai perbendaharaan welas asih,” ia tidak tersakiti oleh derita zaman Kali.

Verse 72

रामनाथ जगन्नाथ धूर्जटे नीललोहित । इति यः सततं ब्रूयाद्बाध्यतेऽसौ न मायया

Barangsiapa senantiasa mengucap, “Wahai Rāmanātha, Tuhan semesta, wahai Dhūrjaṭi, wahai Nīlalohita,” ia tidak dikuasai oleh māyā (delusi).

Verse 73

नीलकण्ठ महादेव रामेश्वरसदाशिव । इति ब्रुवन्सदा जंतुर्नैव कामेन बाध्यते

Makhluk yang senantiasa mengucap, “Wahai Nīlakaṇṭha, wahai Mahādeva, wahai Rāmeśvara, wahai Sadāśiva,” tak pernah disiksa oleh kāma (nafsu).

Verse 74

रामेश्वर यमाराते कालकूटविषादन । इतीरयञ्जनो नित्यं न क्रोधेन प्रपीड्यते

Orang yang tiap hari melantunkan, “Wahai Rāmeśvara, musuh Yama, pelenyap racun Kālakūṭa,” tidak ditindas oleh amarah.

Verse 75

रामनाथालयं यस्तु दारुभिः कुरुते नरः । स पुमान्स्वर्गमाप्नोति त्रिकोटिकुलसंयुतः

Pria yang membangun ālaya (kuil) bagi Rāmanātha dengan kayu, mencapai surga bersama tiga krore garis keluarganya.

Verse 76

इष्टकाभिस्तु यः कुर्यात्स वैकुण्ठमवाप्नुयात् । शिलाभिः कुरुते यस्तु स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम्

Bila seseorang membangunnya dengan batu bata, ia meraih Vaikuṇṭha; tetapi bila membangunnya dengan batu, ia mencapai kediaman Brahmā.

Verse 77

स्फटिकादिशिलाभेदैः कुर्वन्नस्यालयं जनः । शिवलोकमवाप्नोति विमानवरमास्थितः

Barangsiapa membangun śrī-ālaya bagi beliau (Rāmanātha) dengan aneka batu seperti kristal, ia mencapai Śivaloka, duduk di atas vimāna surgawi yang unggul.

Verse 78

रामनाथालयं ताम्रैः कुर्वन्भक्तिपुरःसरम् । शिवसामीप्यमाप्नोति शिवस्यार्द्धासनस्थितः

Orang yang, didahului bhakti, membangun mandira Rāmanātha dari tembaga, memperoleh kedekatan dengan Śiva, bersemayam di sisi-Nya seakan berbagi setengah singgasana.

Verse 79

रामेश्वरालयं रूप्यैः कुर्वन्वै मानवो मुदा । शिवसारूप्यमाप्नोति शिववन्मोदते सदा

Seseorang yang dengan sukacita membangun mandira Rāmeśvara dari perak, memperoleh keserupaan dengan Śiva (sārūpya) dan senantiasa bersukacita laksana Śiva sendiri.

Verse 80

रामनाथालयं हेम्ना यः करोति सभक्तिकम् । स नरो मुक्तिमाप्नोति शिवसायुज्यरूपिणीम्

Siapa pun yang dengan bhakti membangun mandira Rāmanātha dari emas, orang itu meraih mokṣa berupa sāyujya—penyatuan dengan Śiva.

Verse 81

रामनाथालयं हेम्ना धनाढ्यः कुरुते नरः । मृदा दरिद्रः कुरुते तयोः पुण्यं समं स्मृतम्

Orang kaya membangun mandira Rāmanātha dengan emas; orang miskin membangunnya dengan tanah liat—namun pahala kebajikan keduanya dikenang sama.

Verse 82

रामनाथमहालिंगस्नानकाले द्विजोत्तमाः । त्रिसंध्यं गेयनृत्ते च मुखवाद्यैश्च काहलम्

Wahai yang utama di antara kaum dwija, pada saat memandikan Mahāliṅga Rāmanātha hendaklah dilakukan pemujaan pada tiga sandhyā; disertai nyanyian dan tarian, serta bunyi alat tiup dan terompet yang menggema.

Verse 83

वाद्यान्यन्यानि कुरुते यः पुमान्भक्तिपूर्वकम् । स महापातकैर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

Barangsiapa dengan penuh bhakti memainkan berbagai alat musik lainnya, ia terbebas dari dosa-dosa besar dan dimuliakan di alam Rudra.

Verse 84

योभिषेकस्य समये रामनाथस्य शूलिनः । रुद्राध्यायं च चमकं तथा पुरुषसूक्तकम्

Barangsiapa pada saat abhiṣeka Rāmanātha—Tuhan pemegang triśūla—melantunkan Rudrādhyāya, Camaka, serta Puruṣa Sūkta…

Verse 85

त्रिसुपर्णं पंचशांतिं पावमान्यादिकं तथा । जपेत्प्रीतियुतो विप्रा नरकं न समश्नुते

…dan yang dengan kasih-bhakti menjapa Trisuparṇa, Pañcaśānti, Pāvamānī, dan himne-himne sejenis, wahai para brāhmaṇa, ia tidak jatuh ke neraka.

Verse 86

गवां क्षीरेण दध्ना च पंचगव्यैर्घृतैस्तथा । रामनाथमहालिंगस्नानं नरकनाशनम्

Memandikan Mahāliṅga Rāmanātha dengan susu sapi dan dadih, dengan pañcagavya, dan juga dengan ghee, adalah pemusnah neraka (meniadakan nasib naraka).

Verse 87

रामनाथमहालिंगं घृतेन स्नापयेच्च यः । कल्पजन्मार्जितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

Barangsiapa memandikan (abhiseka) Mahāliṅga Rāmanātha dengan ghee, dosa yang terkumpul sepanjang kelahiran dalam satu kalpa lenyap seketika itu juga.

Verse 88

रामनाथमहालिंगं गोक्षीरैः स्नापयन्नरः । कुलैकविंशमुत्तार्य शिवलोके महीयते

Seseorang yang memandikan Mahāliṅga Rāmanātha dengan susu sapi, mengangkat dua puluh satu generasi garis keturunannya dan dimuliakan di Śivaloka.

Verse 89

रामनाथमहालिंगं दध्ना संस्नापयन्नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते

Barangsiapa memandikan Mahāliṅga Rāmanātha dengan dadih, ia terbebas dari segala dosa dan dimuliakan di Viṣṇuloka.

Verse 90

अभ्यंगं तिलतैलेन रामेश्वरशिवस्य यः । करोति हि सकृद्भक्त्या स कुबेरगृहे वसेत्

Siapa pun yang sekali saja dengan bhakti melakukan abhyaṅga, mengurapi Śiva Rāmeśvara dengan minyak wijen, ia akan berdiam di kediaman Kubera.

Verse 91

रामनाथमहालिंगे स्नानमिक्षुरसेन यः । सकृदप्याचरेद्भ क्त्या चन्द्रलोकं समश्नुते

Barangsiapa sekali saja dengan bhakti memandikan Mahāliṅga Rāmanātha dengan air perasan tebu, ia mencapai Candraloka, alam Sang Bulan.

Verse 92

लिकुचाम्ररसोत्पन्नसारेण स्नापयन्नरः । रामनाथमहालिंगं पितृलोकं समश्नुते

Barangsiapa memandikan Mahāliṅga Rāmanātha dengan sari yang terhasil dari jus likuca dan mangga, ia mencapai Pitṛloka, alam para leluhur.

Verse 93

नालिकेरजलैः स्नानं रामनाथमहेश्वरे । ब्रह्महत्यादिपापानां नाशनं परिकीर्तितम्

Memandikan Rāmanātha Maheśvara dengan air kelapa dipuji sebagai pemusnah dosa-dosa seperti brahmahatyā dan sejenisnya.

Verse 94

रामनाथमहालिंगं रंभापक्वैर्विमर्दयन् । विनाश्य सकलं पापं वायुलोके मही यते

Siapa yang dengan bakti menggosok Mahāliṅga Rāmanātha dengan pisang raja yang masak, ia memusnahkan seluruh dosa dan dimuliakan di Vāyuloka.

Verse 95

वस्त्रपूतेन तोयेन रामनाथं महेश्वरम् । स्नापयन्वारुणं लोकमाप्नोति द्विजसत्तमाः

Wahai yang terbaik di antara para dvija, siapa memandikan Rāmanātha Maheśvara dengan air yang disaring melalui kain, ia mencapai alam Varuṇa.

Verse 96

चंदनोदकधाराभी रामनाथं महेश्वरम् । स्नापयेत्पुरुषो विप्रा गांधर्वं लोकमाप्नुयात्

Wahai para brāhmaṇa, siapa memandikan Rāmanātha Maheśvara dengan aliran air cendana, ia mencapai alam Gandharva.

Verse 97

पुष्पवासिततोयेन हेमसंपृक्तवारिणा । पद्मवासिततोयेन स्नानाद्रामेश्वरस्य तु

Dengan mandi di Rāmeśvara memakai air yang diharumkan bunga, air yang bercampur emas, dan air yang semerbak teratai, seseorang meraih buah suci yang dipuji bagi pemandian kudus itu.

Verse 98

महेंद्रासनमारुह्य तेनैव सह मोदते । पाटलोत्पलकल्हारपुन्नागकरवीरकैः

Naik ke singgasana Mahendra (Indra yang agung), ia bersukacita dalam kebersamaan dengannya; dimuliakan dengan persembahan bunga pāṭala, teratai, kalhāra (lili air), punnāga, dan karavīra.

Verse 99

वासितैर्वारिभिर्विप्रा रामेश्वरमहेश्वरम् । अभिषिच्य महद्भिश्च पातकैः स विमुच्यते

Wahai para brāhmaṇa, dengan melakukan abhiṣeka kepada Rāmeśvara—Maheśvara—menggunakan air yang harum, seseorang terbebas bahkan dari dosa-dosa besar.

Verse 100

यानि चान्यानि पुष्पाणि सुरभीणि महांति च । तद्गंधवासितैस्तोयैरभिषिच्य दयानिधिम्

Dan dengan bunga-bunga lain apa pun yang harum dan mulia, bila abhiṣeka dilakukan dengan air yang dipenuhi semerbaknya kepada Sang Gudang Welas Asih (Śiva), diperoleh manfaat suci yang dipuji.

Verse 110

कर्तुः शतगुणं ज्ञेयं तस्य पुण्यफलं द्विजाः । छिन्नं भिन्नं च यः सम्यग्रामनाथशिवालयम्

Wahai para dvija, ketahuilah: buah kebajikan bagi orang yang mengusahakan pelayanan itu adalah seratus kali lipat. Siapa pun yang dengan benar memperbaiki Śivālaya Rāmanātha yang terpotong, pecah, atau rusak...

Verse 120

आयुः प्रयाति त्वरितं त्वरितं याति यौवनम् । त्वरितं संपदो यांति दारपुत्रादयस्तथा

Usia berlalu dengan cepat; masa muda pun segera sirna. Harta kekayaan lekas lenyap, demikian pula istri, anak, dan lainnya—semuanya tidak kekal.

Verse 130

श्रुते दृष्टे च विप्रेंद्रा दुर्लभं नास्ति किंचन । रामनाथमहालिंगं सेवितुं यः पुमान्व्रजेत्

Wahai para brāhmaṇa terbaik, setelah ini didengar dan disaksikan, tiada lagi sesuatu pun yang sukar dicapai. Barangsiapa berangkat untuk melayani Mahāliṅga Rāmanātha…

Verse 140

भुक्त्वा भोगान्बहुसुखान्पुत्रदारयुता भृशम् । एतच्छरीरपातांते मुक्तिं यास्यंति शाश्वतीम्

Setelah menikmati banyak kenikmatan dan kebahagiaan besar, serta berlimpah dengan anak dan istri, pada saat tubuh ini runtuh mereka akan mencapai mokṣa yang kekal.