Adhyaya 27

Verse 1

श्रीसूत उवाच । यमुनायां च गंगायां गयायां च नरो मुदा । स्नानं विधाय विधिवत्कोटितीर्थं ततो व्रजेत्

Śrī Sūta bersabda: “Setelah dengan gembira melakukan mandi suci menurut tata-aturan di Yamunā, Gaṅgā, dan di Gayā, hendaklah seseorang kemudian berangkat menuju Koṭitīrtha.”

Verse 2

कोटितीर्थं महापुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वसंपत्करं शुद्धं सर्वपापप्रणाशनम्

Koṭitīrtha amat besar pahalanya dan termasyhur di segala loka. Ia menganugerahkan segala kemakmuran, menyucikan, dan melenyapkan semua dosa.

Verse 3

दुःस्वप्ननाशनं ह्येतन्महापातकनाशनम् । महाविघ्नप्रशमनं महाशांतिकरं नृणाम्

Sesungguhnya, tempat ini melenyapkan mimpi buruk dan memusnahkan dosa-dosa besar. Ia menenteramkan rintangan besar dan menghadirkan kedamaian agung bagi manusia.

Verse 4

स्मृतिमात्रेण यत्पुंसां सर्वपापनिषूदनम् । लीलया धनुषः कोट्या स्वयं रामेण निर्मितम्

Tempat suci itu—yang hanya dengan mengingatnya saja melenyapkan segala dosa manusia—dibentuk oleh Śrī Rāma sendiri dengan mudah, memakai ujung busurnya.

Verse 5

पुरा दाशरथी रामो निहत्य युधि रावणम् । ब्रह्महत्याविमोक्षाय गंधमादनपर्वते

Dahulu, Rāma putra Daśaratha—setelah menewaskan Rāvaṇa di medan perang—pergi ke Gunung Gandhamādana demi terbebas dari noda brahmahatyā.

Verse 6

प्रातिष्ठिपल्लिंगमेकं लोकानुग्रहकाम्यया । लिंगस्यास्याभिषेकाय शुद्धं वारि गवेषयन्

Demi kesejahteraan dunia, beliau menegakkan satu Śiva-liṅga; dan untuk abhiṣeka liṅga itu, beliau mencari air yang suci dan murni.

Verse 7

नाविंदत जलं तत्र पार्श्वे दशरथात्मजः । लिंगाभिषेकयोग्यं च जलं किमिति चिंतयन्

Di sana, di sekitarnya, putra Daśaratha tidak menemukan air yang layak untuk abhiṣeka liṅga; maka beliau merenung: “Bagaimana kupatah air yang sesuai?”

Verse 8

नवेन वारिणा लिंगं स्नापनीयं मयेति सः । निश्चित्य मनसा तत्र धनुष्कोट्या रघूद्वहः

Beliau meneguhkan tekad dalam hati: “Aku akan memandikan liṅga ini dengan air yang baru.” Setelah memutuskan demikian, sang terbaik dari wangsa Raghu bertindak di sana dengan ujung busurnya.

Verse 9

बिभेद धरणीं शीघ्रं मनसा जाह्नवीं स्मरन् । रामकार्मुककोटिः सा तदा प्राप रसातलम्

Dengan segera ia menembus bumi, sambil dalam batin mengingat Jāhnavī, Sang Gaṅgā; ujung busur Śrī Rāma itu pun saat itu mencapai Rasātala.

Verse 10

तत उद्धारयामास तद्धनुर्धन्विनां वरः । धनुष्युद्ध्रियमाणे तु राघवेण महीतलात्

Kemudian sang pemanah termulia mengangkat busur itu; dan ketika Rāghava menarik busur itu ke atas dari permukaan bumi—

Verse 11

काकुत्स्थेन स्मृता गंगा निर्ययौ विवरात्ततः । वारिणा तेन तल्लिंगमभ्यषिंचद्रघूद्वहः

Ketika Kakutstha mengingat Gaṅgā, ia pun memancar keluar dari celah itu; dengan air tersebut, pemuka wangsa Raghu melakukan abhiṣeka pada liṅga.

Verse 12

रामकार्मु ककोट्यैव यतस्तन्निर्मितं पुरा । अतः कोटिरिति ख्यातं तत्तीर्थं भुवनत्रये

Karena tīrtha itu dahulu diciptakan oleh ujung busur Śrī Rāma sendiri, maka ia termasyhur sebagai “Koṭi”; demikianlah tempat suci itu dipuji di tiga dunia.

Verse 13

यानि यानीह तीर्थानि संति वै गंधमादने । प्रथमं तेषु तीर्थेषु स्नात्वा विगतकल्मषः

Apa pun tīrtha yang ada di sini, di Gandhamādana—barang siapa terlebih dahulu mandi suci di antara tempat-tempat itu, ia menjadi bebas dari noda dosa.

Verse 14

शेषपापविमोक्षाय स्नायात्कोटौ नरस्ततः । तीर्थांतरेषु स्नानेन यः पापौघो न नश्यति

Karena itu, untuk pembebasan dari dosa yang masih tersisa, hendaknya seseorang mandi suci di Koṭi (Koṭitīrtha). Dengan mandi di tīrtha lain, tumpukan dosa yang besar itu tidak musnah dengan cara yang sama.

Verse 15

अनेकजन्मकोटीभिरर्जितो ह्यस्थिसंस्थितः । विनश्यति स सर्वोऽपि कोटिस्नानान्न संशयः

Bahkan dosa yang terkumpul selama berjuta-juta kelahiran—seakan melekat hingga ke tulang—lenyap seluruhnya oleh mandi suci di Koṭi; tiada keraguan akan hal ini.

Verse 16

यदि हि प्रथमं स्नायादत्र कोटौ नरो द्विजाः । तस्य मुक्तस्य तीर्थानि व्यर्थान्येवापराणि हि

Jika seseorang terlebih dahulu mandi di sini, di Koṭi, wahai para dvija yang suci, maka bagi dia yang telah terbebaskan, tīrtha-tīrtha lainnya menjadi sia-sia—sungguh tiada lagi keperluan.

Verse 17

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य मुनीश्वर । अस्माकं संशयं कंचिच्छिंधि पौराणिकोत्तम

Para resi berkata: “Wahai Sūta, yang mengetahui hakikat segala perkara, murid Vyāsa, pemuka para muni—wahai penafsir Purāṇa yang utama—hapuskanlah satu keraguan kami.”

Verse 18

कोटौ स्नातस्य मर्त्यस्य यदि तीर्थांतरं वृथा । किमर्थं धर्मतीर्थादि तीर्थेषु स्नांति मानवाः

Jika bagi seorang fana yang telah mandi di Koṭi, mandi di tīrtha lain menjadi sia-sia, maka untuk apakah manusia mandi di Dharmatīrtha dan tīrtha-tīrtha lainnya?

Verse 19

तीर्थानि तानि सर्वाणि समतिक्रम्य मानवाः । अत्रैव कोटौ किं स्नानं न कुर्वंति हि तद्वद

Melampaui semua tīrtha itu, mengapa manusia tidak juga melakukan mandi suci di Koṭi, di sini saja, dengan cara yang sama?

Verse 20

श्रीसूत उवाच । अहो रहस्यं युष्माभिः पृष्टमेतन्मुनीश्वराः । नारदाय पुरा शंभुः पृच्छते यत्किलाब्रवीत्

Śrī Sūta berkata: “Ah! Wahai para ṛṣi agung, kalian menanyakan rahasia yang mendalam. Dahulu, ketika Nārada bertanya, Śambhu menyampaikan perkara yang sama.”

Verse 21

तद्ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं श्रद्धया सह । गच्छन्यदृच्छया वापि तीर्थयात्रापरोऽपि वा

Itulah yang akan kukatakan, wahai para ṛṣi terbaik; dengarkan dengan śraddhā. Baik seseorang berjalan karena kebetulan, ataupun tekun dalam ziarah tīrtha—

Verse 22

मार्गमध्ये द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं देवालयं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वापि वा मोहान्न सेवेत नराधमः

Wahai yang terbaik di antara para dvija, di tengah perjalanan bila seseorang melihat—atau bahkan hanya mendengar—tentang tīrtha atau devalaya, maka karena kebodohan hanya manusia paling hina yang tidak menghormati dan mendatanginya.

Verse 23

निष्कृतिस्तस्य नास्तीति प्राब्रुवन्परमर्षयः । सेतुं गच्छंस्ततोऽन्येषु न स्नायाद्यदि मानवः

Para ṛṣi tertinggi telah menyatakan, “Baginya tiada penebusan,” bila seseorang, saat menuju Setu, tidak mandi suci di tīrtha-tīrtha lain di sepanjang jalan.

Verse 24

तीर्थातिक्रमदोषैः स बहिष्कार्योऽत्यवद्द्विजैः । अतः स्नातव्यमेवैषु चक्रतीर्थादिषु द्विजाः

Karena dosa melangkahi atau meremehkan tīrtha, orang demikian patut dikucilkan oleh para brāhmaṇa yang paling saleh. Maka, wahai kaum dwija, hendaklah pasti mandi suci di tempat-tempat kudus ini, mulai dari Cakratīrtha.

Verse 25

स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु शेषपापविमुक्तये । प्रयतैर्मनुजैरत्र स्नातव्यं कोटितीर्थके

Dan setelah mandi di tīrtha-tīrtha ini demi terbebas dari sisa dosa, manusia yang berdisiplin hendaknya di sini juga mandi suci di Koṭitīrtha.

Verse 26

कोटौ चाभि षवं कृत्वा न तिष्ठेद्गन्धमादने । निवर्तेत्तत्क्षणादेव निष्पापो गंधमादनात्

Dan setelah melakukan abhiṣeka (pemandian suci) di Koṭi, janganlah tinggal di Gandhamādana; hendaklah segera kembali saat itu juga, menjadi tanpa dosa berkat tata-ritus Gandhamādana.

Verse 27

रामोऽपि हि पुरा कोटितीर्थसंभूतवारिणा । रामनाथेऽभिषिक्ते तु स्वयं स्नात्वा च तत्र वै

Sungguh, pada masa lampau bahkan Rāma—setelah mandi suci di sana—mengurapi Rāmanātha dengan air yang memancar dari Koṭitīrtha.

Verse 28

ब्रह्महत्याविमुक्तः संस्तत्क्षणादेव सानुजः । आरूढपुष्पकोऽयोध्यां प्रययौ कपिभिर्वृतः

Pada saat itu juga, terbebas dari dosa brahma-hatyā, ia bersama adiknya menaiki Puṣpaka dan berangkat menuju Ayodhyā, dikelilingi para vānarā.

Verse 29

अतः कोटौ नरः स्नात्वा पापशेषविमोचितः । निवर्तेत्तत्क्षणादेव रामो दाशरथिर्यथा

Karena itu, setelah mandi suci di Koṭi, seseorang—terbebas dari sisa noda dosa—hendaknya segera kembali, sebagaimana Śrī Rāma putra Daśaratha dahulu melakukannya.

Verse 30

एतद्धि तीर्थप्रवरं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । रामनाथाभिषेकाय निर्मितं राघवेण यत्

Sebab inilah tīrtha yang paling utama, termasyhur di segala loka; tīrtha yang didirikan oleh Rāghava demi abhiṣeka bagi Rāmanātha.

Verse 31

स्वयं भगवती यत्र सन्निधत्ते च जाह्नवी । तारकब्रह्मणा यत्र रामेण स्नातमादरात्

Di sana Bhagavatī Jāhnavī (Gaṅgā) sendiri bersemayam; di sana pula Rāma—Brahman penyelamat—mandi dengan penuh hormat dan bhakti.

Verse 32

तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यताम् । यत्र स्नात्वा पुरा कृष्णो लोकसंग्रहणेच्छया

Siapakah yang mampu menuturkan kemuliaan Koṭitīrtha itu—tempat dahulu Kṛṣṇa mandi demi loka-saṅgraha, demi menegakkan tatanan dunia?

Verse 33

मातुलस्य तु कंसस्य वधदोषाद्विमोचितः । तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यते

Ia pun terbebas dari cela (doṣa) yang timbul karena membunuh paman dari pihak ibu, Kaṃsa. Siapakah yang dapat melukiskan kemuliaan Koṭitīrtha itu?

Verse 34

ऋषय ऊचुः । किमर्थमवधीत्कंसं मातुलं यदुनंदनः । यद्दोषशांतये सूत सस्नौ कोटौ महा मनाः

Para resi berkata: “Mengapa Yadunandana (Śrī Kṛṣṇa) membunuh Kaṃsa, paman dari pihak ibu? Dan wahai Sūta, untuk menenteramkan dosa apakah sang berhati agung itu mandi suci di Koṭi?”

Verse 35

श्रीसूत उवाच । वसुदेव इति ख्यातः शूरपुत्रो यदोः कुले । आसीत्स देवकसुतां देवकीमिति विश्रुताम्

Śrī Sūta berkata: “Dalam wangsa Yadu ada seorang termasyhur bernama Vasudeva, putra Śūra. Ia beristri Devakī, putri Devaka yang masyhur.”

Verse 36

उद्वाह्य रथमारूढः स्वपुरं प्रस्थितः पुरा । अथ सूतो बभूवाथ कंसो ह्यानकदुन्दुभेः

Sesudah pernikahan, ia naik kereta dan berangkat menuju kotanya. Saat itu Kaṃsa pun menjadi kusir Ānakadundubhi (Vasudeva).

Verse 37

अशरीरा तदा वाणी कंसं सारथिमब्रवीत् । भगिनीं च तथा भामं वाहयंतं रथोत्तमे

Saat itu sebuah suara tanpa wujud berkata kepada Kaṃsa sang kusir, ketika ia mengangkut saudari perempuannya yang bercahaya di atas kereta yang mulia.

Verse 38

यामिमां वाहयस्यत्र रथेन त्वमरिंदम । अस्यास्त्वामष्टमो गर्भो वधिष्यति न संशयः

“Wahai penakluk musuh, perempuan inilah yang kau bawa di keretamu; dari rahimnya yang kedelapan engkau akan terbunuh—tanpa keraguan.”

Verse 39

इत्याकर्ण्य वचो दिव्यं कंसः खङ्गं प्रगृह्य च । स्वसारं हंतुमुद्योगं चकार द्विजपुंगवाः

Mendengar sabda ilahi itu, Kaṃsa menggenggam pedangnya dan, wahai yang utama di antara para dwija, bertekad membunuh saudari kandungnya sendiri.

Verse 40

ततः प्रोवाच तं कंसं वसुदेवः स सांत्वयन् । वसुदेव उवाच । अस्यां प्रसूतान्दास्यामि तुभ्यं कंस सुतानहम्

Lalu Vasudeva, hendak menenangkannya, berbicara kepada Kaṃsa. Vasudeva berkata: “Wahai Kaṃsa, putra-putra yang lahir darinya akan kuserahkan kepadamu.”

Verse 41

एनां स्वसारं मा हिंसीर्नास्यास्ते भीतिरस्ति हि । श्रुत्वा तद्वचनं कंसो निवृत्तस्तद्वधात्तदा

“Janganlah engkau menyakiti saudari kandungmu ini; darinya tiada bahaya bagimu.” Mendengar kata-kata itu, Kaṃsa pun saat itu mengurungkan pembunuhannya.

Verse 42

देवकीवसुदेवाभ्यां सहितः स्वपुरं ययौ । पादावसक्तनिगडौ देवकीवसुदेवकौ

Bersama Devakī dan Vasudeva, ia pergi ke kotanya sendiri. Devakī dan Vasudeva terbelenggu, kaki mereka dipasung rantai.

Verse 43

स्थापयामास दुष्टात्मा कंसः कारागृहे तदा । ततः कालेन महता वसुदेवाद्धि देवकी

Kemudian Kaṃsa yang berhati jahat itu mengurung mereka di rumah penjara. Setelah berlalu waktu yang panjang, Devakī sungguh-sungguh (mengandung) dari Vasudeva—

Verse 44

षट्पुत्राञ्जनयामास क्रमेण मुनिपुंगवाः । जातांस्तान्वसुदेवेन दत्तान्कंसोऽपि सोऽवधीत्

Secara berurutan para resi mulia melahirkan enam putra. Setelah mereka lahir dan diserahkan oleh Vasudeva, Kaṃsa pun membunuh mereka.

Verse 45

हतेषु षटसु पुत्रेषु देवक्युदरजन्मसु । कंसेन क्रूरमतिना निष्कृपेण द्विजोत्तमाः

Wahai yang terbaik di antara kaum dwija—ketika enam putra yang lahir dari rahim Devakī telah dibunuh oleh Kaṃsa, yang berhati kejam dan tanpa belas kasih—

Verse 46

शेषोऽभूत्सप्तमो गर्भो देवक्या जठरे तदा । मायादेवी ततो गर्भं तं वै विष्णुप्रचोदिता

Kemudian, di dalam rahim Devakī, kehamilan ketujuh adalah Śeṣa (Ananta) sendiri. Lalu Māyādevī—terdorong oleh kehendak Viṣṇu—mengambil alih janin itu.

Verse 47

नंदगोपगृहस्थायां रोहिण्यां समवेशयत् । देवक्याः सप्तमो गर्भः पतितो जठरादिति

Ia menempatkannya ke dalam Rohiṇī yang tinggal di rumah tangga Nanda sang gembala. Maka tersiar kabar bahwa kandungan ketujuh Devakī telah ‘gugur dari rahim’.

Verse 48

लोके प्रसिद्धिरभवन्महती विष्णुलीलया । देवकीजठरे पश्चाद्विष्णुर्गर्भत्वमाप्तवान्

Oleh līlā ilahi Viṣṇu, kabar besar pun tersiar di dunia. Sesudah itu, Viṣṇu sendiri memasuki rahim Devakī sebagai janin.

Verse 49

ततो दशसु मासेषु गतेषु हरिरव्ययः । देवकीजठराज्जज्ञे कृष्ण इत्यभिविश्रुतः

Kemudian, setelah sepuluh bulan berlalu, Hari Yang Tak Binasa lahir dari rahim Devakī, termasyhur di segala penjuru dengan nama ‘Kṛṣṇa’.

Verse 50

शंखचक्रगदाखङ्गविराजितचतुर्भुजः । किरीटी वनमाली च पित्रोः शोकविनाशनः

Ia menampakkan diri dengan empat lengan, bercahaya dengan sangkha, cakra, gada, dan pedang; bertajuk mahkota, berkalung bunga hutan, serta penghapus duka kedua orang tua-Nya.

Verse 51

तं दृष्ट्वा हरिमीशानं तुष्टावानकदुंदुभिः

Melihat Hari, Tuhan Yang Mahatinggi, Akradundubhi (Vasudeva) memuji-Nya.

Verse 52

वसुदेव उवाच । विश्वं भवा न्विश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्य योनिस्त्वयि विश्वमास्ते । महान्प्रधानश्च विराट स्वराड् च सम्राडसि त्वं भगवन्समस्तम्

Vasudeva berkata: Engkaulah semesta, dan Engkaulah satu-satunya Penguasa semesta. Engkaulah rahim/sumber segala sesuatu; di dalam-Mu seluruh jagat bernaung. Engkaulah Yang Mahabesar—Pradhāna, Virāṭ Sang Purusha kosmis, Swarāṭ yang berdaulat sendiri, dan Samrāṭ sang maharaja; wahai Bhagavān, Engkaulah keseluruhan segalanya.

Verse 53

एवं जगत्कारणभूतधाम्ने नारायणायामितविक्रमाय । श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमोनमः कृत्रिममानुषाय

Demikianlah, berulang-ulang aku bersujud kepada Nārāyaṇa—kediaman yang menjadi sebab jagat, berdaya perkasa tak terukur—yang memegang busur Śārṅga yang mulia, cakra, pedang, dan gada; yang dengan kehendak ilahi mengenakan rupa manusia demi kebaikan dunia.

Verse 54

स्तुवन्तमेवं शौरिं तं वसुदेवं हरिस्तदा । अवोचत्प्रीणयंस्तं च देवकीं च द्विजोत्तमाः

Demikianlah Vasudeva (Śauri) memuji Dia; lalu Hari berfirman, menyukakan hati Vasudeva dan Devakī, wahai yang utama di antara kaum dwija.

Verse 55

हरिरुवाच । अहं कंसं वधिष्यामि मा भीर्वां पितराविति । नन्दगोपस्य गृहिणी यशोदाऽजनयत्सुताम् । मम मायां पूर्वदिने सर्वलोकविमोहिनीम्

Hari bersabda: “Aku akan membunuh Kaṃsa—jangan takut, wahai ayah dan ibu-Ku. Istri Nandagopa, Yaśodā, telah melahirkan seorang putri—itulah Māyā-Ku, lahir sehari sebelumnya, yang memesona dan memperdaya seluruh dunia.”

Verse 56

मां तस्याः शयने न्यस्य यशोदायाः सुता तु ताम् । आदाय देवकीशय्यां प्रापयस्व यदूत्तम

“Letakkan Aku di ranjangnya, lalu angkat putri Yaśodā; bawalah ia ke pembaringan Devakī, wahai yang terbaik di antara kaum Yadu.”

Verse 57

एवमुक्तः स कृष्णेन तथैव ह्यकरोद्द्विजाः । रुरोद माया तनया देवकीशयनेस्थिता

Setelah diperintah demikian oleh Kṛṣṇa, ia melakukannya tepat seperti itu, wahai dwija. Dan putri Māyā, yang terbaring di ranjang Devakī, pun menangis.

Verse 58

अथ बालध्वनिं श्रुत्वा कंसः संकुलमानसः । सूतिकागृहमागम्य तामादाय च दारिकाम्

Kemudian, mendengar tangis sang bayi, Kaṃsa—hatinya kacau—datang ke kamar bersalin dan merenggut bayi perempuan itu.

Verse 59

शिलायां पोथयामास निर्दयो निरपत्रपः । अथ तद्धस्तमाच्छिद्य सायुधाष्टमहाभुजा । महादेव्यब्रवीत्कंसं समाहूयातिकोपना

Tanpa belas kasihan dan tanpa malu, ia membantingnya ke atas batu. Lalu Mahādevī, berdelapan lengan dan bersenjata, memenggal tangannya; kemudian memanggil Kaṃsa dan bersabda dengan murka dahsyat.

Verse 60

मायोवाच । अरे रे कंस पापात्मन्दुर्बुद्धे मूढचेतन

Māyā berkata: “Hei, Kaṃsa! Wahai yang berhati berdosa, berakal jahat, dan pikiranmu tersesat!”

Verse 61

यत्र कुत्रापि शत्रुस्ते वर्तते प्राणहारकः । मार्गयस्वात्मनो मृत्युं तं शत्रुं कंस मा चिरम्

“Di mana pun, musuhmu ada—dialah perenggut nyawamu. Wahai Kaṃsa, jangan menunda; carilah musuh itu, yang menjadi kematianmu sendiri.”

Verse 62

इतीरयित्वा सा देवी दिव्यस्थानान्यवाप्य च । लब्धपूजा मनुष्येभ्यो बभूवाभीष्टदायिनी

Setelah berkata demikian, Sang Dewī mencapai kediaman-kediaman ilahi. Dihormati dan dipuja oleh manusia, ia pun menjadi pemberi anugerah yang diidamkan.

Verse 63

श्रुत्वा स देवीवचनं कंसो ऽपि भृशमाकुलः । बालग्रहान्पूतनादीन्स्वांतकं बाधितुं रिपुम्

Mendengar sabda Sang Dewī, Kaṃsa pun sangat gelisah. Untuk menghalangi musuh yang menjadi sebab ajalnya sendiri, ia mengutus para penculik anak seperti Pūtanā dan yang lainnya.

Verse 64

प्रेषयामास देशेषु शिशूनन्यांश्च बाधितुम् । ते च बालग्रहाः सर्वे प्रययु र्नंदगोकुलम्

Ia mengutus para suruhan ke berbagai negeri untuk mengganggu dan menyakiti bayi-bayi lainnya; dan semua raksasa penangkap anak (bāla-graha) itu pun berangkat menuju Gokula milik Nanda.

Verse 65

हताश्च कृष्णेन तदा प्रययुर्यमसादनम् । ततः कतिपयाहस्सु गतेषु द्विजपुंगवाः

Dibinasakan oleh Kṛṣṇa, mereka pun saat itu pergi ke kediaman Yama. Kemudian setelah beberapa hari berlalu, wahai yang terbaik di antara kaum dwija, ...

Verse 66

रामकृष्णौ व्यवर्द्धेतां गोकुले बालकौ तदा । अनेकबालक्रीडाभिश्चिक्रीडतुररिंदमौ

Saat itu Rāma dan Kṛṣṇa bertumbuh di Gokula sebagai kanak-kanak; kedua penakluk musuh itu bermain dengan banyak permainan masa kecil.

Verse 67

कंचित्कालं वत्सपालौ वेणुनादमकुर्वताम् । कंचित्कालं च गोपालौ गुंजातापि च्छभूषितौ

Untuk beberapa waktu mereka menggembalakan anak-anak sapi dan melantunkan nada suci seruling; dan untuk beberapa waktu pula mereka menggembalakan sapi, berhias untaian serta perhiasan dari buah guñjā.

Verse 68

रेमाते बहुकालं तौ गोकुले रामकेशवौ । कंसः कदाचिदक्रूरं गोकुले रामकेशवौ

Demikianlah lama sekali kedua-Nya—Rāma dan Keśava—bersukaria tinggal di Gokula. Lalu pada suatu ketika, Kaṃsa memanggil (atau mengutus) Akrūra mengenai Rāma dan Keśava di Gokula.

Verse 69

प्रेषयामास विप्रेंद्राः समानयितुमं जसा । आनयामास चाक्रूरो रामकृष्णौ स गोकुलात्

Wahai para brāhmaṇa terbaik! Ia mengutus Akrūra agar segera membawa mereka; dan Akrūra pun membawa Rāma dan Kṛṣṇa dari Gokula.

Verse 70

मथुरां कंसनिर्देशात्स्वर्णतोरणराजिताम्

Atas perintah Kaṃsa, mereka dibawa ke Mathurā—kota yang berkilau dihiasi gerbang-gerbang emas.

Verse 71

ततः समानीय स रामकेशवौ ययौ पुरीं गांदिनिजस्तदग्रे । दृष्ट्वा च कंसं विनिवेद्य कार्यं तस्मै स्वगेहं प्रविवेश पश्चात्

Kemudian Akrūra, keturunan Gāndinī, setelah membawa Rāma dan Keśava, berjalan mendahului menuju kota. Ia menemui Kaṃsa, melaporkan urusan itu, lalu masuk ke rumahnya sendiri.

Verse 72

अथापराह्णे वसुदेवपुत्रावन्येद्युरिष्टैः सह गोपपुत्रैः । उपेयतुः सालनिखातयुक्तां संगोपुराट्टां मधुरापुरीं तौ

Kemudian, pada sore hari keesokan harinya, kedua putra Vasudeva bersama para sahabat gopa yang mereka kasihi mendekati kota Mathurā—diperkokoh dengan pagar dan pasak kayu sāla, serta indah dengan gerbang-gerbang yang tegap.

Verse 73

स्तोत्राणि शृण्वन्पुरयौवतानां कृष्णस्तु रामेण सहैव गत्वा । धनुर्निवेशं सह सैव तत्र ददर्श चापं च महदृढज्यम्

Sambil mendengarkan kidung pujian para gadis kota, Kṛṣṇa bersama Rāma berjalan menuju tempat penyimpanan busur; di sana ia melihat busur besar dengan tali busur yang amat kokoh.

Verse 74

विद्राव्य सर्वानपि चापपालान्धनुः समादाय स लीलयाऽशु । मौर्व्यां नियोक्तुं नमयांचकार तदं तरे भग्नमभूद्विधैव

Setelah mengusir semua penjaga busur, ia segera mengangkat busur itu dengan lila, seakan permainan suci. Ketika ia membengkokkannya untuk memasang tali busur, busur itu patah tepat di tengah—demikianlah kehendak takdir.

Verse 75

कोदंडभंगोत्थितशब्दमाशु श्रुत्वाभियातान्बलिनो निहंतुम् । निजघ्नतुस्तौ प्रतिगृह्य खंडौ चापस्य पालान्बलिनौ द्विजेंद्रा

Mendengar segera bunyi yang timbul dari patahnya busur agung Kodanda, orang-orang kuat bergegas maju untuk membunuh. Namun, wahai yang terbaik di antara para dwija, kedua kesatria perkasa itu meraih pecahan busur dan menewaskan para penjaga busur.

Verse 76

ततः कुवलयापीडं गजं द्वारि स्थितं क्षणात् । निहत्य रामकृष्णौ तौ महाबलपराक्रमौ

Kemudian, seketika itu juga, Rāma dan Kṛṣṇa—yang agung kekuatan dan keberaniannya—membunuh gajah Kuvalayāpīḍa yang berdiri di gerbang.

Verse 77

तस्य दंतौ समुत्पाट्य दधानौ करयोर्द्वयोः । अंसे निधाय तौ दंतौ रंगं प्रययतुः क्षणात्

Mencabut kedua gadingnya, memeganginya dengan kedua tangan, lalu meletakkannya di atas bahu, keduanya segera melangkah menuju gelanggang.

Verse 78

निहत्य मल्लं चाणूरं मुष्टिकं तोशलं तथा । अन्यांश्च मल्लप्रवरान्निन्यतुर्यमसा दनम्

Setelah menewaskan para pegulat Cāṇūra, Muṣṭika, dan Tośala, serta pegulat-pegulat utama lainnya, mereka mengirim semuanya ke kediaman Yama.

Verse 79

समारुरुहतुस्तूर्णं तुंगं मंचं च तौ तदा । तत्र तुंगे समासीनमासने कंसमेत्य तौ । तस्थतुस्तं तृणीकृत्य सिंहौ क्षुद्रमृगं यथा

Kemudian keduanya dengan cepat naik ke panggung yang tinggi itu. Mendekati Kamsa yang duduk di takhta tinggi, mereka berdiri di hadapannya, menganggapnya remeh bagaikan singa di hadapan binatang kecil.

Verse 80

ततः कंसं समाकृष्य कृष्णो मंचोपरि स्थितम् । पादौ गृहीत्वा वेगेन भ्रामयामास चांबरे

Lalu Krishna menyeret Kamsa dari atas panggung; memegang kakinya, beliau memutarnya dengan kuat di udara.

Verse 81

ततस्तं पोथयामास स भूमौ गत जीवितम् । कंसभ्रातॄन्बलोऽप्यष्टौ निजघ्ने मुष्टिना द्विजाः

Kemudian beliau menghempaskannya ke tanah, dan ia jatuh tak bernyawa. Dan Balarama juga menewaskan delapan saudara Kamsa dengan tinjunya, wahai para Brahmana.

Verse 82

एवं निहत्य तं कंसं कृष्णः परबलार्दनः । पितरौ मोचयामास निगडादति दुःखितौ

Demikianlah, setelah membunuh Kamsa, Krishna—penghancur kekuatan musuh—membebaskan orang tuanya yang sangat menderita dari belenggu mereka.

Verse 83

सर्वानास्थापयामास बलेन सह माधवः । श्रीकृष्णेन हतं कंसं श्रुत्वा प्रापुः पुरीं तदा

Madhava, bersama dengan Balarama, kemudian mengatur segalanya. Mendengar bahwa Kamsa telah dibunuh oleh Sri Krishna, orang-orang kemudian datang ke kota.

Verse 84

बांधवा मथुरायां ये पूर्वं कंसे न बाधिताः । उग्रसेनं तथा राज्ये स्थापयामास केशवः

Di Mathurā, para kerabat yang dahulu tidak tertindas oleh Kaṃsa—Keśava menegakkan Ugrasena di atas singgasana dan memulihkan kerajaan menurut dharma yang benar.

Verse 85

असहिष्णुर्द्विजाः पित्रोरेवं कंसकृतागसम् । जघान मातुलं कंसं देवब्राह्मणकंट कम्

Tak sanggup menanggung dosa-dosa berat yang Kaṃsa lakukan, terutama terhadap para sesepuhnya, Kṛṣṇa membunuh paman dari pihak ibu itu—Kaṃsa, ‘duri’ yang menyiksa para dewa dan brāhmaṇa.

Verse 86

ततः कदाचिकृष्णोऽयमात्मानं द्रष्टुमागतान् । नारदादीन्मुनीन्सर्वानिदं पप्रच्छ सत्तमः

Kemudian pada suatu ketika, saat semua resi—Nārada dan yang lainnya—datang menemui-Nya, Kṛṣṇa, insan termulia itu, menanyakan kepada mereka pertanyaan ini.

Verse 87

श्रीकृष्ण उवाच । मयाऽयं मातुलो विप्रा हतः कंसोऽतिपापकृत् । मातुलस्य वधे दोषः प्रोच्यते शास्त्रवित्तमैः

Śrī Kṛṣṇa bersabda: “Wahai para vipra (brāhmaṇa), aku telah membunuh Kaṃsa, paman dari pihak ibu, pelaku dosa yang amat besar. Namun para ahli śāstra menyebut adanya cela (doṣa) dalam membunuh paman.”

Verse 88

प्रायश्चित्तमतो ब्रूत तद्दोषविनिवृत्तये । अवोचन्नारदस्तत्र कृष्णमद्भुतविक्रमम् । वाचा मधुरया विप्रा भक्तिप्रणयपूर्वकम्

“Karena itu, katakanlah prāyaścitta agar cela itu sirna.” Lalu Nārada pun berbicara di sana kepada Kṛṣṇa yang berkeperkasaan menakjubkan; wahai para vipra, dengan kata-kata manis yang didahului bhakti dan hormat penuh kasih.

Verse 89

नारद उवाच । नित्यशुद्धश्च मुक्तश्च भद्रश्चैव भवा न्सदा

Nārada berkata: ‘Engkau senantiasa suci, senantiasa merdeka, dan senantiasa membawa keberkahan.’

Verse 90

सच्चिदानंदरूपश्च परमात्मा सनातनः । पुण्यं पापं च ते नास्ति कृष्ण यादवनंदन

‘Engkau berwujud Sat-Cit-Ānanda, Ātman Tertinggi yang kekal. Wahai Kṛṣṇa, kegembiraan kaum Yādava, bagimu tiada pahala maupun dosa.’

Verse 91

तथापि लोकशिक्षार्थं भवता गरु डध्वज । प्रायश्चित्तं तु कर्तव्यं विधिनानेन माधव

‘Namun demikian, demi mendidik dunia, wahai Mādhava berpanji Garuḍa, hendaklah Engkau melakukan prāyaścitta menurut tata-ritus ini.’

Verse 92

लोकसंग्रहणं तावत्कर्तव्यं भवताधुना । रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते

‘Demi kesejahteraan dan keterhimpunan umat, kini lakukanlah ini—di Rāma-setu yang amat suci, di gunung Gandhamādana.’

Verse 93

रामेण स्थापितं लिंगं रामनाथाभिधं पुरा । तस्याभिषेकतोयार्थं धनुष्कोट्या रघूद्वहः

‘Dahulu Rāma menegakkan sebuah liṅga bernama Rāmanātha. Demi air untuk abhiṣeka-nya, sang utama dari wangsa Raghu berangkat dari Dhanuṣkoṭi…’

Verse 94

गां भित्त्वोत्पादयामास तीर्थं कोटीति विश्रुतम् । तव पूर्वावतारेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा

Dalam penjelmaanmu terdahulu—Rāma yang berkarma tanpa susah payah—Engkau membelah bumi dan memunculkan tīrtha suci yang termasyhur bernama Koṭitīrtha.

Verse 95

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं निर्मितं स्वयमेव यत् । तत्र स्नानं कुरुष्व त्वं धर्म्ये पापविनाशने

Tīrtha itu terwujud dengan sendirinya demi penyucian dari dosa brahmahatyā; maka mandilah di sana, di tempat dharmika yang memusnahkan dosa.

Verse 96

तेन ते मातुलवधाद्दोषः शीघ्रं विनंक्ष्यति । कोटितीर्थे हरेः स्नानं ब्रह्महत्यादिशोधकम्

Dengan mandi itu, cela akibat membunuh paman dari pihak ibu akan segera lenyap bagimu. Mandi bagi Hari di Koṭitīrtha menyucikan bahkan brahmahatyā dan dosa-dosa lainnya.

Verse 97

स्वर्गमोक्षप्रदं पुंसामायुरारोग्यवर्धनम् । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं नारदस्य स माधवः

Mendengar sabda resi Nārada—bahwa ia menganugerahkan surga dan mokṣa bagi manusia serta menambah usia dan kesehatan—Mādhava pun menerimanya.

Verse 98

विसृज्य तानृषीन्सर्वांस्तस्मिन्नेव क्षणे द्विजाः । रामसेतौ ययौ तूर्णं स्वदोषपरि शुद्धये

Pada saat itu juga, setelah berpamitan kepada semua resi, sang dvija Mādhava segera pergi ke Rāmasetu demi penyucian sempurna atas kesalahannya sendiri.

Verse 99

दिनैः कतिपयैर्गत्वा कोटितीर्थं यदूद्वहः । स्नात्वा संकल्पपूर्वं च दत्त्वा दानान्यनेकशः

Setelah beberapa hari perjalanan, yang utama di antara kaum Yadu tiba di Koṭitīrtha. Setelah mandi suci dengan saṅkalpa terlebih dahulu, ia mempersembahkan banyak dana sedekah.

Verse 100

स मातुलवधोत्पन्नदोषेभ्यो मुमु चे क्षणात् । निषेव्य रामनाथं च स्वपुरं मथुरां ययौ

Seketika ia terbebas dari cela yang timbul karena membunuh paman dari pihak ibu. Setelah memuja Rāmanātha, ia pergi ke kotanya sendiri, Mathurā.

Verse 104

श्रुत्वेमं पुण्यमध्यायं पठित्वा च मुनीश्वराः । ब्रह्महत्यादिभिः सत्यं मुच्यते पातकैर्नरः

Wahai para maharsi, dengan mendengar bab suci ini—dan juga dengan membacanya—seseorang sungguh terbebas dari dosa seperti brahmahatyā dan lainnya.