Adhyaya 19

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तारकब्रह्मणस्तस्य तीर्थे स्नात्वा द्विजोत्तमाः । लक्ष्मणस्य ततस्तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

Śrī Sūta bersabda: Wahai para dvija utama, setelah mandi suci di tīrtha Tāraka-brahman itu, hendaklah kemudian dengan batin terpusat menuju tīrtha Lakṣmaṇa.

Verse 2

श्रीलक्ष्मणस्य तीर्थे तु स्नात्वा पापैर्विमोचिताः । मुक्तिं प्रयांति विमलामपुनर्भवलक्षणाम्

Namun, setelah mandi suci di tīrtha mulia Lakṣmaṇa, mereka terbebas dari dosa dan mencapai mokṣa yang bening tanpa noda, bertanda bebas dari kelahiran kembali.

Verse 3

स्नानाल्लक्ष्मणतीर्थे तु दारिद्र्यं नश्यतेखिलम् । आयुष्मान्गुणवान्विद्वान्पुत्रश्चैवास्य जायते

Dengan mandi suci di Lakṣmaṇatīrtha, kemiskinan lenyap seluruhnya; dan baginya lahir seorang putra—berumur panjang, berbudi luhur, dan berilmu.

Verse 4

कूले लक्ष्मणतीर्थस्य तन्मन्त्रं जपते तु यः । स सर्वशास्त्रवेत्ता स्याच्चतुर्वेदविदप्यसौ

Barangsiapa di tepi Lakṣmaṇatīrtha melafalkan japa mantra itu, ia menjadi mengetahui segala śāstra; bahkan ia pun mahir dalam keempat Veda.

Verse 5

तस्य कूले महल्लिंगं स्थापयामास लक्ष्मणः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा सेवते लक्ष्मणेश्वरम्

Di tepinya, Lakṣmaṇa menegakkan sebuah Liṅga yang agung. Barangsiapa mandi suci di tīrtha itu lalu bersembah-bhakti kepada Lakṣmaṇeśvara—

Verse 6

इह दारिद्र्यरोगाभ्यां संसाराच्च विमुच्यते । स्नात्वा लक्ष्मणतीर्थे तु सेवित्वा लक्ष्मणेश्वरम् । बलभद्रः पुरा विप्रा मुमुचे ब्रह्महत्यया

Di sini, dengan mandi suci di Tīrtha Lakṣmaṇa dan bersembah-bhakti kepada Lakṣmaṇeśvara, seseorang dibebaskan dari kemiskinan, penyakit, bahkan belenggu saṁsāra. Wahai para brāhmaṇa, pada masa lampau Balabhadra pun terlepas dari dosa pembunuhan brāhmaṇa melalui laku suci ini.

Verse 7

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथमभूद्रौहिणेयस्य सूतज । कथं चात्र विनष्टा सा तन्नो ब्रूहि महामुने

Para ṛṣi berkata: “Wahai putra Sūta, bagaimana dosa pembunuhan brāhmaṇa timbul pada Rauhiṇeya (Balabhadra)? Dan bagaimana dosa itu lenyap di tempat ini? Wahai mahāmuni, katakanlah kepada kami.”

Verse 8

श्रीसूत उवाच । शेषावतारो भगवान्बलभद्रः पुरा द्विजाः

Śrī Sūta berkata: “Wahai para brāhmaṇa, pada masa lampau Bhagavān Balabhadra adalah avatāra Śeṣa.”

Verse 9

कुरूणां पांडवानां च युद्धोद्योगं विलोक्य तु । बंधूनां स वधं सोढुमसमर्थो हलायुधः

Melihat persiapan perang antara para Kuru dan Pāṇḍava, Halāyudha (Balabhadra) tak sanggup menanggung pembantaian sanak-saudaranya sendiri; ia tak dapat menahannya.

Verse 10

विचारमेवमकरोद्बलभद्रो महामतिः । यद्यहं कुरुराजस्य करिष्यामि सहायताम्

Demikianlah Balabhadra yang berhati luhur merenung: “Jika aku memberikan pertolonganku kepada raja Kuru (Duryodhana)…”

Verse 11

कोपः स्यात्पांडुपुत्राणां मय्यवार्यः सुदारुणः । उपकारं करिष्यामि पांडवानामहं यदि

Jika aku menolong para Pāṇḍava, maka murka putra-putra Pāṇḍu yang dahsyat dan tak tertahankan akan menimpaku; dan jika aku memberi pertolongan kepada Pāṇḍava…

Verse 12

दुर्योधनस्य कोपः स्यादिति बुद्ध्वा हलायुधः । तीर्थयात्राच्छलेनासौ मध्यस्थः प्रययौ तदा

Memahami bahwa amarah Duryodhana akan bangkit, Halāyudha bersikap netral; dan dengan dalih melakukan ziarah ke tīrtha, ia pun berangkat saat itu juga.

Verse 13

प्रभासमभिगम्याथ स्नात्वा संकल्पपूर्वकम् । देवानृषीन्पितृगणांस्तर्पयामास वारिणा

Setibanya di Prabhāsa, ia mandi dengan saṅkalpa yang khidmat; lalu dengan air ia mempersembahkan tarpaṇa untuk memuaskan para dewa, para ṛṣi, dan para leluhur.

Verse 14

सरस्वतीं ततः प्रायात्प्रतीच्यभिमुखां हली । पृथूदकं बिंदुसरो मुक्तिदं ब्रह्मतीर्थकम्

Kemudian sang pembawa bajak (Balabhadra) pergi ke Sarasvatī menghadap ke barat; ia pun mengunjungi Pṛthūdaka, Bindusara, serta Brahma-tīrtha, pemberi mokṣa.

Verse 15

गंगां च यमुनां सिंधुं शतद्रूं च सुदर्शनम् । संप्राप्य बलभद्रोऽयं स्नात्वा तीर्थेषु धर्मतः

Setelah mencapai Gaṅgā, Yamunā, Sindhu, Śatadrū, dan Sudarśana, Balabhadra ini mandi di tīrtha-tīrtha itu sesuai dharma.

Verse 16

प्रपेदे नैमिषारण्यं मुनींद्रैरभिसेवितम् । आगतं तं विलोक्याथ नैमिषीयास्तपस्विनः

Ia tiba di Naimiṣāraṇya, rimba suci yang dihormati dan sering didatangi para resi utama. Melihat kedatangannya, para pertapa Naimiṣa pun menaruh perhatian.

Verse 17

दीर्घसत्रे स्थिताः सम्यङ्नियता धर्मतत्पराः । अभ्युद्गम्य यदुश्रेष्ठं प्रणम्योत्थाय चासनात्

Sedang tekun dalam satra yajña yang panjang, tertib dalam laku dan setia pada dharma, mereka bangkit menyambut yang terbaik di antara Yadu; bersujud hormat lalu berdiri dari tempat duduk.

Verse 18

अपूजयन्विष्टराद्यैः कंदमूलफलैस्तदा । आसनं परिगृह्यायं पूजितः सपुरःसरः

Lalu mereka memuliakannya dengan persembahan yang layak—tempat duduk dan sebagainya—serta umbi-umbian, akar, dan buah-buahan. Setelah menerima tempat duduk itu, ia dipuja sebagaimana mestinya, bersama para pengiringnya.

Verse 19

उच्चासने स्थितं सूतमनमंतमनुत्थितम् । अकृतांजलिमासीनं व्यासशिष्यं विलोक्य सः

Ia melihat Sūta—murid Vyāsa—duduk di singgasana tinggi; ia tidak bangkit, tidak menunduk hormat, dan duduk tanpa menyatukan telapak tangan dalam añjali.

Verse 20

विप्रांश्चानमतो दृष्ट्वा विलोक्यात्मानमागतम् । चुक्रोध रोहिणीसूनुः सूतं पौराणिकोत्तमम्

Melihat para brāhmaṇa menunduk hormat dan menyadari kedatangannya sendiri, putra Rohiṇī pun murka kepada Sūta, sang narator Purāṇa yang terkemuka.

Verse 21

मध्ये मुनीनां सूतोऽयं कस्मान्निंद्योऽनुलोमजः । उच्चासने समध्यास्ते न युक्तमिदमंजसा

Di tengah para resi, mengapa Sūta ini—lahir dari anuloma—dianggap tercela? Namun ia duduk di singgasana tinggi; ini jelas tidak patut.

Verse 22

अवमत्य भृशं चास्मान्धर्मसंरक्षकानयम् । आस्तेऽनुत्थाय निर्भीतिर्न च प्रणमते तथा

Orang ini sangat menghina kami, para pelindung dharma. Ia tetap duduk tanpa bangkit, tanpa gentar, dan tidak bersujud dengan semestinya.

Verse 23

पठित्वायं पुराणानि द्वैपायनसकाशतः । सेतिहासानि सर्वाणि धर्मशास्त्राण्यनेकशः

Walaupun ia telah mempelajari Purāṇa dari Dvaipāyana (Vyāsa), serta semua Itihāsa, dan banyak śāstra tentang dharma…

Verse 24

न मां दृष्ट्वा प्रणमते नैव त्यजति चासनम् । द्वैपायनस्य महतः शिष्याः पैलादयो द्विजाः

Melihatku pun ia tidak bersujud, dan ia juga tidak meninggalkan tempat duduknya. Murid-murid brāhmaṇa dari Dvaipāyana yang agung—Paila dan lainnya—takkan berbuat demikian.

Verse 25

एवंविधमधर्मं ते नैव कुर्युर्यथा त्वयम् । तस्मादेनं वधिष्यामि दुरात्मानमचेतनम्

Mereka takkan pernah melakukan adharma seperti yang kau lakukan. Karena itu aku akan membunuh orang jahat dan tak berakal ini.

Verse 26

दुष्टानां निग्रहार्थं हि भूर्लोकमहमागमम् । मया हतो हि दुष्टात्मा शुद्धिमेष्यत्यसंशयम्

Sungguh, demi mengekang orang-orang durjana aku datang ke dunia fana. Olehku si berhati jahat telah dibinasakan; tanpa ragu ia akan mencapai penyucian.

Verse 27

इत्युक्त्वा भगवान्रामो मुसली प्रबलो हली । पाणिस्थेन कुशाग्रेण तच्छिरः प्राच्छिनद्रुषा

Setelah berkata demikian, Bhagavān Rāma—pemegang alu, perkasa, penggenggam bajak—dengan ujung kuśa yang tajam di tangannya memenggal kepalanya dalam murka.

Verse 28

तत्रत्या मुनयः सर्वे हा कष्टमिति चुक्रुशुः । अवादिषुस्तदा रामं मुनयो ब्रह्मवादिनः

Semua resi yang hadir di sana berseru, “Aduhai, betapa nista perbuatan ini!” Lalu para muni, pengajar Brahman dan dharma, menegur Rāma.

Verse 29

रामाधर्मः कृतः कष्टस्त्वया संकर्षण प्रभो । अस्य सूतस्य चास्माभिर्दत्तं ब्रह्मासनं महत्

Mereka berkata, “Wahai Prabhu Saṅkarṣaṇa, olehmu telah dilakukan suatu adharma yang amat menyedihkan. Kepada sūta ini kami telah menganugerahkan mahā-brahmāsana, kehormatan yang luhur.”

Verse 30

अक्षयं चायुरस्माभिरस्य दत्तं हलायुध । भवताऽजानतैवाद्य कृतो ब्रह्मवधो महान्

“Wahai Halāyudha, kami pun telah menganugerahkan kepadanya umur yang tak binasa. Hari ini, tanpa disadari, olehmu telah terjadi brahmavadha yang besar—dosa pembunuhan brahmana.”

Verse 31

योगेश्वरस्य भवतो नास्ति कश्चिन्नियामकः । अस्यास्तु ब्रह्महत्याया यत्कर्त्तव्यं विचार्य तत्

Wahai Yogīśvara, bagimu tiada penguasa dari luar. Namun mengenai brahmahatyā ini, renungkanlah dan putuskanlah apa yang patut dilakukan.

Verse 32

प्रायश्चित्तं भवानेव लोकसंग्रहणाय तु । कुरुष्व भगवन्राम नान्येन प्रेरितः कुरु । इत्युक्तो भगवान्रामस्तानुवाच मुनीन्प्रति

Wahai Bhagavān Rāma, demi kesejahteraan dan tuntunan dunia, Engkau sendirilah yang hendaknya melakukan prāyaścitta. Lakukanlah tanpa dorongan siapa pun. Setelah demikian dikatakan, Bhagavān Rāma menjawab para muni.

Verse 33

राम उवाच । प्रायश्चित्तं चरिष्याभि पापशोधकमास्तिकाः

Rāma bersabda: “Wahai orang-orang yang beriman, aku akan menjalankan prāyaścitta yang menyucikan dosa.”

Verse 34

लोकसंग्रहणार्थाय नान्यकामनयाऽधुना । यादृशो नियमोऽस्माभिः कर्तव्यः पापशांतये

Demi menegakkan tatanan dunia, dan kini bukan karena hasrat lain—disiplin apakah yang harus kutempuh untuk menenteramkan dosa?

Verse 35

तादृशं नियमं त्वद्य भवतः प्रब्रुवंतु नः । भवद्भिरस्य सूतस्य यदायुर्दत्तमक्षयम् । इंद्रियाणि च सत्त्वं च करिष्ये योगमायया

Karena itu, hari ini nyatakanlah kepadaku disiplin yang layak bagiku. Dan karena kalian telah menganugerahkan kepada sūta ini usia yang tak binasa, dengan Yogamāyā aku akan menata indria-indrianya serta daya hidupnya.

Verse 36

मुनय ऊचुः । पराक्रमस्य तेस्त्रस्य मृत्योर्नश्च यथा प्रभो । स्यात्सत्यवचनं राम तद्भवान्कर्तुमर्हति

Para resi berkata: “Wahai Tuhan, agar kebenaran janji kepahlawanan-Mu tetap teguh dan maut tidak menimpa kami—wahai Rāma, laksanakanlah apa yang wajib dilakukan.”

Verse 37

राम उवाच । आत्मा वै पुत्ररूपेण भवतीति श्रुतिस्सदा

Rāma bersabda: “Sesungguhnya śruti senantiasa mengajarkan: ātman hadir dalam wujud seorang putra.”

Verse 39

उद्घोषयति विप्रेंद्रास्तस्मादस्य शरीरतः । पुत्रो भवतु दीर्घायुः सत्त्वेंद्रिय बलोर्जितः

Para brahmana utama memaklumkan: “Maka dari tubuh orang ini, semoga lahir seorang putra—berumur panjang, berhiaskan kebajikan, sempurna indria dan kekuatan, serta menang dalam daya dan semangat.”

Verse 40

इत्युक्त्वा रौहिणेयस्तान्पुनः प्रश्रितमब्रवीत् । मनोभिलषितं किं वा युष्माकं करवाण्यहम्

Setelah berkata demikian, Rauhiṇeya kembali bertutur dengan rendah hati: “Keinginan hati apakah yang harus aku penuhi bagi kalian?”

Verse 41

तद्ब्रूत मुनयो यूयं करिष्यामि न संशयः । अज्ञानान्मत्कृतस्यास्य पापस्यापि निवर्तकम् । प्रायश्चित्तं भवन्तो मे प्रब्रूत मुनिसत्तमाः

“Karena itu, wahai para resi, katakanlah; tanpa ragu akan kulakukan. Wahai resi termulia, ajarkan kepadaku prāyaścitta, penebus yang meniadakan bahkan dosa ini yang kulakukan karena ketidaktahuan.”

Verse 42

मुनय ऊचुः । इल्वलस्यात्मजः कश्चिद्दानवो बल्वलाभिधः

Para resi berkata: “Ada seorang Dānava bernama Balvala, putra Ilvala.”

Verse 43

स दूषयति नो यागं रामेहागत्य पर्वणि । दुष्टं तं दानवं पापं जहि लोकैककण्टकम्

“Wahai Rāma, pada hari-hari parwa ia datang kemari dan menajiskan yajña kami. Bunuhlah Dānava yang jahat dan berdosa itu—duri bagi seluruh dunia.”

Verse 44

अनेन पूजा ह्यस्माकं कृता स्याद्भवताधुना । अस्थिविण्मूत्ररक्तानि सुरामांसानि च क्रतौ

“Dengan tindakan ini, wahai Tuan, pemujaan kami akan terselesaikan olehmu sekarang. Sebab ia melemparkan ke dalam kratu: tulang, kotoran, air kencing, darah, arak, dan daging.”

Verse 45

सदाभिवर्षतेऽस्माकमत्रागत्य स दानवः । अस्मिन्भारतभूभागे यानि तीर्थानि संति हि

“Dānava itu datang kemari dan terus-menerus menghujani kami dengan kenajisan. Sungguh, di tanah Bhārata ini ada banyak tīrtha yang suci.”

Verse 46

तेषु स्नाह्यब्दमेकं त्वं सर्वेषु सुसमाहितः । तेन ते पापशांतिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा

“Mandilah di semua tīrtha itu selama satu tahun penuh, dengan batin yang teguh dan terpusat. Dengan itu dosamu akan diredakan; tiada perlu ragu atau menimbang-nimbang lagi.”

Verse 47

श्रीसूत उवाच । पर्वकाले तु विप्रेंद्राः समावृत्ते मुनिक्रतौ । महाभीमो रजोवर्षो झंझावातश्च भीषणः

Śrī Sūta bersabda: Wahai para brāhmaṇa terbaik, ketika tiba waktu perayaan suci dan upacara yajña para resi telah berkumpul, bangkitlah hujan debu yang amat mengerikan, disertai angin ribut yang menakutkan.

Verse 49

प्रादुर्बभूव विप्रेंद्राः पूयरक्तैश्च वर्षणम् । ततो विष्ठामया वृष्टिर्बल्वलेन कृताप्यभूत्

Wahai brāhmaṇa terbaik, tampaklah hujan berupa nanah dan darah; kemudian turun pula hujan kotoran menjijikkan—semuanya direkayasa oleh Balvala.

Verse 50

तमालोक्य महादेहं दग्धाद्रिप्रतिमं तदा । प्रतप्तताम्रसंकाशश्मश्रुदंष्ट्रोत्कटाननम्

Melihat dia saat itu—bertubuh raksasa bagaikan gunung yang hangus terbakar, berjanggut dan bertaring laksana tembaga membara, dengan wajah yang mengerikan—

Verse 51

चिंतयामास मुसलं रामः परविदारणम् । सीरं च दानवहरं गदां दैत्यविदारिणीम्

Maka Rāma (Balarāma) mengingat dalam batin: alu (musala) pemecah musuh, bajak (sīra) penunduk dānava, dan gada yang meremukkan para daitya.

Verse 52

यान्यायुधानि तं रामं चिंतितान्युपतस्थिरे । सीराग्रेण तमाकृष्य बल्वलं खेचरं तदा

Senjata apa pun yang hanya dipikirkan Rāma, semuanya segera hadir di hadapannya. Lalu dengan ujung bajaknya ia mengait Balvala yang melayang di angkasa, dan menyeretnya turun ke bawah.

Verse 53

मुसलेन निजघ्ने स कुपितो मूर्ध्नि वेगतः । पपात भुवि संक्षुण्णललाटो रक्तमुद्वमन्

Dengan murka ia menghantam cepat kepalanya dengan alu. Dahi Balvala remuk; ia jatuh ke bumi sambil memuntahkan darah.

Verse 55

अभ्यषिंचञ्च्छुभैस्तोयैर्वृत्रशत्रुं यथा सुराः । मालां ददुर्वैजयन्तीं श्रीमदंबुज शोभिताम्

Sebagaimana para dewa dahulu memandikan pembunuh Vṛtra, Indra, dengan air yang mujur, demikian pula mereka memercikinya dengan tirta suci dan menganugerahkan kalung Vaijayantī yang berhias teratai mulia.

Verse 56

माधवाय शुभे वस्त्रे भूषणानि शुभानि च । धारयंस्तानि सर्वाणि रौहिणेयो महाबलः

Rauhiṇeya yang mahaperkasa (Balarāma) mengenakan semua perhiasan suci itu serta busana indah yang dipersembahkan bagi Mādhava.

Verse 57

पुष्पितानोकहोपेतः कैलास इव पर्वतः । अनुज्ञातोऽथ मुनिभिः सर्वतीर्थेषु स द्विजाः

Dihiasi pepohonan yang sedang berbunga, ia tampak laksana Gunung Kailāsa. Lalu, wahai para brāhmaṇa, para muni memberi izin kepadanya untuk berziarah ke segala tīrtha.

Verse 58

एकमब्दं चरन्सस्नौ नियमाचारसंयुतः । ततः संवत्सरे पूर्णे कालिंदीभेदनो बलः

Dengan menjalankan tapa, disiplin, dan tata laku yang benar, ia mengembara serta mandi suci selama setahun penuh. Lalu, ketika tahun itu genap, sang perkasa—pembelah Kāliṇdī—

Verse 59

समाप्ततीर्थयात्रः सन्पुरीं गन्तुं प्रचक्रमे । ततस्तमोमयीं छायां पृष्ठतोनुगतां कृशाम्

Setelah menuntaskan ziarah ke tīrtha-tīrtha suci, ia pun berangkat menuju kota. Lalu tampak olehnya bayang-bayang kurus, terbuat dari kegelapan, mengikuti rapat di belakangnya.

Verse 60

अपश्यद्बलदेवोयं महानादविराविणीम् । अथ वार्ता स शुश्राव समुद्भूतां तदांबरे

Baladeva melihatnya—bergemuruh dengan pekik dahsyat yang menggetarkan. Lalu pada saat itu ia mendengar suatu seruan yang timbul di angkasa.

Verse 61

रामराम महाबाहो रौहिणेय सितप्रभ । तीर्थाभिगमनेनाद्य चरितेन त्वयाऽनघ

“Rāma, Rāma—wahai Mahābāhu, putra Rohiṇī, bercahaya putih dan suci! Dengan perjalananmu ke tīrtha-tīrtha dan laku sucimu hari ini, wahai yang tak bernoda…”

Verse 62

न नष्टा ब्रह्महत्या ते निःशेषं रोहिणीसुत । इति वार्तां समाकर्ण्य चिंतयामास वै बलः

“Wahai putra Rohiṇī, brahmahatyā-mu belum lenyap sepenuhnya.” Mendengar kabar itu, Balarāma pun tenggelam dalam renungan mendalam.

Verse 63

प्रायश्चित्तं मया चीर्णमेकाब्दं तीर्थ सेवया । तथापि ब्रह्महत्या सा न नष्टेति श्रुतं वचः

“Aku telah menjalankan prāyaścitta selama setahun penuh dengan melayani tīrtha-tīrtha. Namun tetap kudengar ucapan ini: brahmahatyā itu belum musnah.”

Verse 64

किं कुर्म इति संचिंत्य नैमिषारण्यमभ्यगात् । तत्र गत्वा मुनीनां तन्न्यवेदयदरिंदमः

Sambil merenung, “Apa yang harus kulakukan?”, sang penakluk musuh pergi ke Naimiṣāraṇya. Setibanya di sana, ia menyampaikan seluruh perkara itu kepada para resi.

Verse 65

यच्छ्रुतं गगने वाक्यं या च दृष्टा तमोमयी । न्यवेदयत तत्सर्वं मुनीनां रोहिणीसुतः । तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे रामं वाक्यमथाब्रुवन्

Putra Rohiṇī menceritakan kepada para resi semuanya—ucapan yang ia dengar di angkasa dan bayangan yang terbentuk dari kegelapan yang ia lihat. Mendengarnya, semua resi lalu berkata demikian kepada Rāma.

Verse 66

मुनय ऊचुः । यदि राम न नष्टा ते ब्रह्महत्या तु कृत्स्नशः

Para resi berkata: “Wahai Rāma, jika brahmahatyā-mu belum lenyap sepenuhnya…”

Verse 67

तर्हि गच्छ महाभाग गंधमादनपर्वतम् । महादुःख प्रशमनं महारोगविनाशनम्

“Maka pergilah, wahai yang amat beruntung, ke Gunung Gandhamādana—penenang duka besar dan pemusnah penyakit berat.”

Verse 68

रामसेतौ महापुण्ये गन्धमादनपर्वते । अस्ति लक्ष्मणतीर्थाख्यं सरः पापविनाशनम्

“Di Rāmasetu yang amat suci, di Gunung Gandhamādana, ada sebuah telaga bernama Lakṣmaṇa-tīrtha, yang melenyapkan dosa.”

Verse 69

स्नानं कुरुष्व तत्र त्वं तल्लिंगं च नमस्कुरु । निःशेषं तेन नष्टा स्याद्ब्रह्महत्या न संशयः

Mandilah engkau di sana dan bersujud hormat kepada Liṅga itu. Dengan perbuatan itu, dosa pembunuhan brāhmaṇa akan lenyap sepenuhnya—tanpa keraguan.

Verse 70

श्रीसूत उवाच । एवमुक्तस्तदा रामो गन्धमादनपर्वतम् । गत्वा लक्ष्मणतीर्थं च प्राप्तवान्मुनिपुंगवाः

Śrī Sūta bersabda: Setelah demikian dinasihati, Rāma pun pergi ke Gunung Gandhamādana dan mencapai Lakṣmaṇa-tīrtha—ia dipandang sebagai yang utama di antara para resi.

Verse 71

स्नात्वा संकल्पपूर्वं तु तत्र तीर्थे हलायुधः । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं धान्यं गाश्च वसुन्धराम्

Sesudah mandi di tīrtha itu dengan tekad suci, Halāyudha mempersembahkan dāna kepada para brāhmaṇa—harta, biji-bijian, sapi, bahkan tanah.

Verse 72

तस्मिन्नवसरे तत्र राममाहाशरीरवाक् । निःशेषं राम नष्टा ते ब्रह्महत्याधुना त्विह

Pada saat itu juga, suara tanpa wujud berkata kepada Rāma: “Wahai Rāma, di sini dan kini, brahmahatyā-mu telah lenyap sepenuhnya.”

Verse 73

संदेहो नात्र कर्तव्यः सुखं याहि पुरीं निजाम् । तच्छ्रुत्वा बलभद्रोऽथ तत्तीर्थं प्रशशंस ह

“Janganlah ada keraguan di sini; pergilah dengan sukacita ke kotamu sendiri.” Mendengar itu, Balabhadra pun memuji tīrtha tersebut.

Verse 74

ततस्तत्रत्यतीर्थेषु स्नात्वा सर्वेषु माधवः । धनुष्कोटौ तथा स्नात्वा रामनाथं निषेव्य च । द्वारकां स्वपुरीं प्रायान्नष्टपातकसंचयः

Sesudah itu Mādhava mandi suci di semua tīrtha di wilayah itu. Setelah pula mandi di Dhanuṣkoṭi dan bersembahyang kepada Rāmanātha, ia berangkat menuju kotanya sendiri, Dvārakā—timbunan dosanya pun lenyap.

Verse 75

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्राः श्रीलक्ष्मणसरोऽमलम्

Śrī Sūta bersabda: “Demikianlah, wahai para brāhmaṇa, telah kuuraikan kepada kalian Danau Suci Lakṣmaṇa yang nirmala.”

Verse 76

पुण्यं पवित्रं पापघ्नं ब्रह्महत्यादिशोधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः

Uraian ini penuh pahala dan menyucikan, penghancur dosa, serta pembersih bahkan dari brahmahatyā dan sejenisnya. Siapa pun yang dengan batin terpusat membaca bab ini—atau sekadar mendengarkannya—

Verse 77

स याति मुक्तिं विप्रेंद्राः पुनरावृत्तिवर्जिताम्

—orang itu, wahai para brāhmaṇa terbaik, mencapai mokṣa yang tanpa kembali lagi (tanpa kelahiran ulang).

Verse 94

बल्वलो दीनकथनो गिरिर्वज्रहतो यथा । स्तुत्वाथ मुनयो रामं प्रोच्चार्य विमलाशिषः

Balvala, dengan suara pilu, bagaikan gunung yang dihantam halilintar. Lalu para resi memuji Rāma dan mengucapkan berkat yang suci tanpa noda.