देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् वद महाप्राज्ञ तद्वृत्तान्तेखिले श्रुते । किमकार्षीन्महादेवी श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

Nārada berkata: “Wahai Brahman, wahai yang maha bijaksana—setelah mendengar seluruh kisah peristiwa itu, katakanlah dengan sebenar-benarnya: apa yang dilakukan Mahādevī? Aku ingin mendengarnya menurut tattva.”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । श्रूयतां मुनिशार्दूल कथयाम्यद्य तद्ध्रुवम् । चरितं जगदंबाया यज्जातं तदनंतरम्

Brahmā berkata: “Wahai harimau di antara para resi, dengarkan. Hari ini akan kuceritakan kepadamu kebenaran yang pasti—riwayat suci Jagadambā dan apa yang terjadi segera sesudahnya.”

Verse 3

मृदंगान्पटहांश्चैव गणाश्चावादयंस्तथा । महोत्सवं तदा चक्रुर्हते तस्मिन्गणाधिपे

Lalu para gaṇa membunyikan mṛdaṅga dan paṭaha; dan ketika pemimpin gaṇa itu terbunuh, mereka mengadakan perayaan besar (mahotsava).

Verse 4

शिवोपि तच्छिरश्छित्वा यावद्दुःखमुपाददे । तावच्च गिरिजा देवी चुक्रोधाति मुनीश्वर

Wahai tuan para resi, bahkan Śiva pun, setelah memenggal kepala itu, merasakan duka selama duka itu berlangsung; selama itu pula Dewi Girijā tetap sangat murka.

Verse 5

किं करोमि क्व गच्छामि हाहादुःखमुपागतम् । कथं दुःखं विनश्येतास्याऽतिदुखं ममाधुना

“Apa yang harus kulakukan, ke mana aku harus pergi? Aduhai—duka telah menimpaku. Bagaimana kesedihan ini akan sirna? Kini derita yang tak tertahankan menguasai diriku.”

Verse 6

मत्सुतो नाशितश्चाद्य देवेस्सर्वैर्गणैस्तथा । सर्वांस्तान्नाशयिष्यामि प्रलयं वा करोम्यहम्

Hari ini semua dewa beserta bala-gana mereka telah membunuh putraku. Maka akan kuhancurkan mereka semua, atau akan kutimbulkan pralaya itu sendiri.

Verse 7

इत्येवं दुःखिता सा च शक्तीश्शतसहस्रशः । निर्ममे तत्क्षणं क्रुद्धा सर्वलोकमहेश्वरी

Demikian, diliputi duka yang dalam, Sang Dewi Tertinggi—Penguasa semua loka—pada saat itu juga, dalam murka, menciptakan ratusan ribu śakti.

Verse 8

निर्मितास्ता नमस्कृत्य जगदंबां शिवां तदा । जाज्वल्यमाना ह्यवदन्मातरादिश्यतामिति

Śakti-śakti yang tercipta itu lalu bersujud kepada Śivā, Ibu Semesta; dan dengan cahaya yang menyala-nyala mereka berkata: “Ibu, perintahkanlah—apa yang harus kami lakukan?”

Verse 9

तच्छुत्वा शंभुशक्तिस्सा प्रकृतिः क्रोधतत्परा । प्रत्युवाच तु तास्सर्वा महामाया मुनीश्वर

Wahai tuan para resi, mendengar itu Prakṛti—Śakti Śambhu sendiri—terarah pada murka; lalu Mahāmāyā menjawab mereka semua.

Verse 10

देव्युवाच । हे शक्तयोऽधुना देव्यो युष्माभिर्मन्निदेशतः । प्रलयश्चात्र कर्त्तव्यो नात्र कार्या विचारणा

Sang Dewi bersabda: “Wahai para Śakti, wahai para Dewi—kini menurut titahku, adakanlah pralaya di sini; tiada perlu pertimbangan lagi.”

Verse 11

देवांश्चैव ऋषींश्चैव यक्षराक्षसकांस्तथा । अस्मदीयान्परांश्चैव सख्यो भक्षत वै हठात्

“Wahai sahabat-sahabatku—telanlah dengan paksa para dewa dan para resi, juga Yakṣa dan Rākṣasa; telanlah baik pihak kita maupun pihak lawan.”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । तदाज्ञप्ताश्च तास्सर्वाश्शक्तयः क्रोधतत्पराः । देवादीनां च सर्वेषां संहारं कर्तुमुद्यताः

Brahmā bersabda: “Demikian diperintah, semua Śakti itu—terpusat pada murka—bersiap melakukan saṁhāra atas semuanya, bermula dari para dewa.”

Verse 13

यथा च तृणसंहारमनलः कुरुते तथा । एवं ताश्शक्तयस्सर्वास्संहारं कर्तुमुद्यताः

Seperti api meluluhlantakkan jerami, demikian pula semua Śakti itu bersiap menunaikan saṁhāra (peleburan).

Verse 14

गणपो वाथ विष्णुर्वा ब्रह्मा वा शंकरस्तथा । इन्द्रो वा यक्षराजो वा स्कंदो वा सूर्य एव वा

Entah Gaṇapati, atau Viṣṇu, atau Brahmā, ataupun Śaṅkara; entah Indra, raja Yakṣa, Skanda, ataupun Sang Surya—(semuanya berada di bawah ketetapan Tuhan Yang Mahatinggi).

Verse 15

सर्वेषां चैव संहारं कुर्वंति स्म निरंतरम् । यत्रयत्र तु दृश्येत तत्रतत्रापि शक्तयः

Para Śakti itu tanpa henti melaksanakan peleburan atas segala sesuatu; di mana pun mereka tampak, di sanalah para Śakti hadir dan bekerja.

Verse 16

कराली कुब्जका खंजा लंबशीर्षा ह्यनेकशः । हस्ते धृत्वा तु देवांश्च मुखे चैवाक्षिपंस्तदा

Kemudian ia tampil dalam banyak wujud mengerikan—Karālī, bungkuk, pincang, dan berkepala panjang; para dewa digenggamnya dan dilemparkannya ke dalam mulutnya.

Verse 17

तं संहारं तदा दृष्ट्वा हरो ब्रह्मा तथा हरिः । इन्द्रादयोऽखिलाः देवा गणाश्च ऋषयस्तथा

Melihat peleburan itu saat itu, Hara, Brahmā, dan Hari; juga Indra serta semua dewa lainnya, para Gaṇa dan para Ṛṣi—terpukau dan menyadari kemahakuasaan Tuhan.

Verse 18

किं करिष्यति सा देवी संहारं वाप्यकालतः । इति संशयमापन्ना जीवनाशा हताऽभवत्

“Apa yang akan dilakukan Dewi itu—apakah ia akan mendatangkan peleburan sebelum waktunya?” Demikian ia diliputi keraguan, dan harapan hidupnya pun hancur.

Verse 19

सर्वे च मिलिताश्चेमे कि कर्त्तव्यं विचिंत्यताम् । एवं विचारयन्तस्ते तूर्णमूचुः परस्परम्

Semua orang ini telah berkumpul—hendaklah dipertimbangkan apa yang patut dilakukan. Sambil bermusyawarah demikian, mereka segera saling berbicara.

Verse 20

यदा च गिरिजा देवी प्रसन्ना हि भवेदिह । तदा चैव भवेत्स्वास्थ्यं नान्यथा कोटियत्नतः

Ketika Dewi Girijā sungguh berkenan di sini, barulah kesejahteraan dan kesehatan lahir; tanpa itu, bahkan dengan jutaan upaya pun tidak terjadi.

Verse 21

शिवोपि दुःखमापन्नो लौकिकीं गतिमाश्रितः । मोहयन्सकलांस्तत्र नानालीलाविशारदः

Bahkan Śiva seakan-akan ditimpa duka, menempuh laku yang tampak duniawi di sana; mahir dalam beragam līlā, Ia membuat semua yang hadir terpesona dan terkelabui.

Verse 22

सर्वेषां चैव देवानां कटिर्भग्ना यदा तदा । शिवा क्रोधमयी साक्षाद्गंतुं न पुर उत्सहेत्

Setiap kali pinggang para dewa semuanya patah, saat itu pula Śivā yang nyata dan murka tidak mengizinkan siapa pun menuju kota; tak seorang pun berani maju.

Verse 23

स्वीयो वा परकीयो वा देवो वा दानवोपि वा । गणो वापि च दिक्पालो यक्षो वा किन्नरो मुनिः

Entah ia kerabat sendiri atau orang asing; entah dewa atau bahkan dānava; entah gaṇa, penjaga penjuru, yakṣa, kinnara, atau resi—siapa pun dia, semuanya berada dalam lingkup kedaulatan universal Śiva dan dalam jangkauan anugerah-Nya yang mentransformasi.

Verse 24

विष्णुर्वापि तथा ब्रह्मा शंकरश्च तथा प्रभुः । न कश्चिद्गिरिजाग्रे च स्थातुं शक्तोऽभवन्मुने

Wahai resi, bahkan Wisnu, demikian pula Brahmā, dan juga Śaṅkara Sang Prabhu—tak seorang pun mampu berdiri di puncak Girijā, sedemikian dahsyat keagungannya.

Verse 25

जाज्वल्यमानं तत्तेजस्सर्वतोदाहि तेऽखिलाः । दृष्ट्वा भीततरा आसन् सर्वे दूरतरं स्थिताः

Melihat sinar yang menyala-nyala itu, yang membakar dari segala arah, mereka semua makin ketakutan dan berdiri lebih jauh lagi.

Verse 26

एतस्मिन्समये तत्र नारदो दिव्यदर्शनः । आगतस्त्वं मुने देवगणानां सुखहेतवे

Pada saat itu juga, Narada sang resi yang berpenglihatan ilahi datang ke sana demi kebahagiaan dan kesejahteraan para dewa.

Verse 27

ब्रह्माणं मां भवं विष्णुं शंकरं च प्रणम्य साः । समागत्य मिलित्वोचे विचार्य कार्यमेव वा

Setelah bersujud kepada Brahma, kepadaku, Bhava, Wisnu, dan Sankara, mereka berkumpul bersama, bermusyawarah, lalu berbicara tentang tindakan apa yang patut dilakukan.

Verse 28

सर्वे संमंत्रयां चक्रुस्त्वया देवा महात्मना । दुःखशांतिः कथं स्याद्वै समूचुस्तत एव ते

Kemudian semua dewa bermusyawarah bersamamu, wahai yang berhati luhur, dan sejak saat itu mereka bertanya: “Bagaimana penderitaan dapat ditenteramkan dan diakhiri?”

Verse 29

यावच्च गिरिजा देवी कृपां नैव करिष्यति । तावन्नैव सुखं स्याद्वै नात्र कार्या विचारणा

Selama Dewi Girijā belum menganugerahkan karunia-Nya, kebahagiaan sejati sama sekali tidak akan muncul—tiada perlu pertimbangan lebih lanjut.

Verse 30

ऋषयो हि त्वदाद्याश्च गतास्ते वै शिवान्तिकम् । सर्वे प्रसादयामासुः क्रोधशान्त्यै तदा शिवाम्

Para resi—bermula darimu—pergi menghadap Śiva. Lalu, demi meredakan murka-Nya, mereka semua memohon perkenan Śivā (Pārvatī).

Verse 31

पुनः पुनः प्रणेमुश्च स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । सर्वे प्रसादयन्प्रीत्या प्रोचुर्देवगणाज्ञया

Mereka berulang kali bersujud; memuji dengan banyak stotra, dan dengan bhakti penuh kasih berusaha menyenangkan-Nya, lalu berbicara sesuai titah para dewa.

Verse 32

सुरर्षय ऊचुः । जगदम्ब नमस्तुभ्यं शिवायै ते नमोस्तु ते । चंडिकायै नमस्तुभ्यं कल्याण्यै ते नमोस्तु ते

Para resi ilahi berkata: “Wahai Jagadambā, sembah sujud kepada-Mu. Wahai Śivā, sembah sujud kepada-Mu. Wahai Caṇḍikā, sembah sujud kepada-Mu. Wahai Kalyāṇī, sembah sujud kepada-Mu.”

Verse 33

आदिशक्तिस्त्वमेवांब सर्वसृष्टिकरी सदा । त्वमेव पालिनी शक्तिस्त्वमेव प्रलयंकरी

Wahai Ibu, Engkaulah Ādiśakti, senantiasa penyebab seluruh ciptaan. Engkaulah Śakti pemelihara, dan Engkaulah pula Śakti yang mendatangkan pralaya.

Verse 34

प्रसन्ना भव देवेशि शांतिं कुरु नमोस्तु ते । सर्वं हि विकलं देवि त्रिजगत्तव कोपतः

Wahai Dewi, Penguasa para dewa, berkenanlah; anugerahkanlah kedamaian—hormat sujud kepada-Mu. Wahai Devi, karena murka-Mu, tiga alam menjadi kacau dan tak berdaya.

Verse 35

ब्रह्मोवाच । एवं स्तुता परा देवी ऋषिभिश्च त्वदादिभिः । क्रुद्धदृष्ट्या तदा ताश्च किंचिन्नोवाच सा शिवा

Brahmā berkata: Setelah dipuji demikian oleh para resi, termasuk engkau dan yang lain, Dewi Tertinggi Śivā memandang mereka dengan tatapan murka, namun tidak mengucapkan sepatah kata pun.

Verse 36

तदा च ऋषयस्सर्वे नत्वा तच्चरणांबुजम् । पुनरूचुश्शिवां भक्त्या कृतांजलिपुटाश्शनैः

Kemudian semua resi bersujud pada kaki-Nya yang laksana teratai; lalu dengan bhakti, tangan terkatup dalam añjali, mereka kembali memohon kepada Śivā dengan lembut dan rendah hati.

Verse 37

ऋषय ऊचुः क्षम्यतां देवि संहारो जाय तेऽधुना । तव स्वामी स्थितश्चात्र पश्य पश्य तमंबिके

Para resi berkata: “Wahai Devi, ampunilah; kini kehancuran hendak bangkit dari-Mu. Wahai Ambikā, Tuhanmu hadir di sini—lihatlah, lihatlah Dia.”

Verse 38

वयं के च इमे देवा विष्णुब्रह्मादयस्तथा । प्रजाश्च भवदीयाश्च कृतांजलिपुटाः स्थिताः

Siapakah kami, dan siapakah para dewa ini seperti Viṣṇu dan Brahmā? Bahkan makhluk-makhluk yang menjadi milik-Mu pun—semuanya berdiri di sini dengan tangan terkatup penuh hormat.

Verse 39

क्षंतव्यश्चापराधो वै सर्वेषां परमेश्वरि । सर्वे हि विकलाश्चाद्य शांतिं तेषां शिवे कुरु

Wahai Dewi Tertinggi, ampunilah pelanggaran semua. Hari ini semua lemah dan jatuh dalam kekurangan; maka, wahai Śivā, anugerahkan damai dan pemulihan bagi mereka.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ऋषयस्सर्वे सुदीनतरमाकुलाः । संतस्थिरे चंडिकाग्रे कृतांजलिपुटास्तदा

Brahmā berkata: Setelah berkata demikian, semua resi—semakin pilu dan gelisah—lalu berdiri di hadapan Caṇḍikā dengan kedua tangan terkatup dalam sembah.

Verse 41

एवं श्रुत्वा वचस्तेषां प्रसन्ना चंडिकाऽभवत् । प्रत्युवाच ऋषींस्तान्वै करुणाविष्टमानसा

Setelah mendengar kata-kata mereka, Caṇḍikā menjadi berkenan. Dengan hati dipenuhi welas asih, Sang Dewi menjawab para resi itu.

Verse 42

देव्युवाच । मत्पुत्रो यदि जीवेत तदा संहरणं नहि । यथा हि भवतां मध्ये पूज्योऽयं च भविष्यति

Sang Dewi bersabda: “Jika putraku harus hidup, maka tidak boleh ada perenggutan nyawanya. Sebab kelak, di tengah kalian semua, ia pun akan menjadi yang layak dipuja.”

Verse 43

सर्वाध्यक्षो भवेदद्य यूयं कुरुत तद्यदि । तदा शांतिर्भवेल्लोके नान्यथा सुखमाप्स्यथ

Mulai hari ini hendaklah ada satu Pengawas Tertinggi; bila kalian melaksanakannya, maka damai akan lahir di dunia. Jika tidak, kalian takkan memperoleh kebahagiaan.

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे ऋषयो युष्मदादयः । तेभ्यो देवेभ्य आगत्य सर्वं वृत्तं न्यवेदयन्

Brahmā bersabda: Setelah demikian dikatakan, semua resi—mulai dari kalian—lalu pergi kepada para dewa; dan setelah tiba, mereka melaporkan dengan lengkap segala peristiwa yang telah terjadi.

Verse 45

ते च सर्वे तथा श्रुत्वा शंकराय न्यवेदयन् । नत्वा प्रांजलयो दीनाः शक्रप्रभृतयस्सुराः

Setelah mendengarnya, mereka semua menyampaikan laporan itu kepada Śaṅkara. Para dewa yang dipimpin Śakra (Indra), dengan hati tunduk dan gelisah, bersujud hormat dan berdiri dengan tangan terkatup di hadapan-Nya.

Verse 46

प्रोवाचेति सुराञ्छ्रुत्वा शिवश्चापि तथा पुनः । कर्त्तव्यं च तथा सर्वलोकस्वास्थ्यं भवेदिह

Mendengar ucapan para dewa, Śiva pun bersabda lagi: “Demikianlah harus dilakukan; sebab dengan bertindak demikian, kesejahteraan dan kesehatan semua loka akan sungguh terjamin di sini.”

Verse 47

उत्तरस्यां पुनर्यात प्रथमं यो मिलेदिह । तच्छिरश्च समाहृत्य योजनीयं कलेवरे

Kemudian hendaklah pergi lagi ke arah utara. Siapa pun yang pertama ditemui di sana—kepalanya harus diambil, dibawa, lalu dipasangkan pada tubuh itu sesuai tata cara.

Verse 48

ब्रह्मोवाच । ततस्तैस्तत्कृतं सर्वं शिवाज्ञाप्रतिपालकैः । कलेवरं समानीय प्रक्षाल्य विधिवच्च तत्

Brahmā berkata: Lalu mereka yang setia melaksanakan titah Śiva melakukan semuanya sebagaimana diperintahkan. Mereka membawa jasad itu dan membasuhnya dengan benar menurut tata cara.

Verse 49

पूजयित्वा पुनस्ते वै गताश्चोदङ्मुखास्तदा । प्रथमं मिलितस्तत्र हस्ती चाप्येकदंतकः

Setelah memuja kembali, mereka berjalan menghadap ke utara. Di sana, pertama-tama mereka berjumpa dengan Yang Berkepala Gajah, Ekadanta (Gaṇeśa).

Verse 50

तच्छिरश्च तदा नीत्वा तत्र तेऽयोजयन् ध्रुवम् । संयोज्य देवतास्सर्वाः शिवं विष्णुं विधिं तदा

Kemudian mereka membawa kepala itu ke sana dan memasangnya dengan teguh pada tempatnya. Saat itu juga semua dewa berkumpul—bersama Śiva, Viṣṇu, dan Vidhī (Brahmā).

Verse 51

प्रणम्य वचनं प्रोचुर्भवदुक्तं कृतं च नः । अनंतरं च तत्कार्यं भवताद्भवशेषितम्

Setelah bersujud hormat, mereka berkata: “Perintah-Mu telah kami laksanakan. Kini, wahai Tuhan Śiva, sempurnakanlah bagian tugas yang masih tersisa.”

Verse 52

ब्रह्मोवाच । ततस्ते तु विरेजुश्च पार्षदाश्च सुराः सुखम् । अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवोक्तं पर्यपालयन्

Brahmā bersabda: Lalu para pengiring ilahi dan para dewa bersinar dalam kebahagiaan. Setelah mendengar sabda Śiva, mereka menunaikan titah Śiva sebagaimana mestinya.

Verse 53

ऊचुस्ते च तदा तत्र ब्रह्मविष्णुसुरास्तथा । प्रणम्येशं शिवं देवं स्वप्रभुं गुणवर्जितम्

Lalu di sana Brahmā, Viṣṇu, dan para dewa berkata—setelah bersujud kepada Īśa, Dewa Śiva, Tuhan mereka sendiri, yang melampaui segala guṇa.

Verse 54

यस्मात्त्वत्तेजसस्सर्वे वयं जाता महात्मनः । त्वत्तेजस्तत्समायातु वेदमंत्राभियोगतः

Wahai Tuhan Mahabesar, karena kami semua terlahir dari sinar ilahi-Mu, semoga sinar-Mu itu kini kembali dan menyatu lagi—melalui daya mantera-mantera Weda.

Verse 56

तज्जलस्पर्शमात्रेण चिद्युतो जीवितो द्रुतम् । तदोत्तस्थौ सुप्त इव स बालश्च शिवेच्छया

Hanya dengan sentuhan air itu, sang anak yang berkesadaran segera hidup kembali. Lalu, oleh kehendak Śiva, ia bangkit seketika, seakan terjaga dari tidur.

Verse 57

सुभगस्सुन्दरतरो गजवक्त्रस्सुरक्तकः । प्रसन्नवदनश्चातिसुप्रभो ललिताकृतिः

Ia sungguh membawa keberkahan dan teramat indah; berwajah gajah dan berwarna merah kemilau. Wajahnya teduh dan ramah, cahayanya melampaui, dan wujudnya lembut serta menawan.

Verse 58

तं दृष्ट्वा जीवितं बालं शिवापुत्रं मुनीश्वर । सर्वे मुमुदिरे तत्र सर्वदुःखं क्षयं गतम्

Wahai penguasa para resi, melihat anak itu—putra Śiva—hidup kembali, semua yang hadir bersukacita, sebab seluruh duka mereka telah sirna.

Verse 59

देव्यै संदर्शयामासुः सर्वे हर्षसमन्विताः । जीवितं तनयं दृष्ट्वा देवी हृष्टतराभवत्

Semua orang dengan sukacita memperlihatkannya kepada Sang Dewi. Melihat putranya hidup, Sang Dewi menjadi semakin bersukaria.

Verse 95

इत्येवमभिमंत्रेण मंत्रितं जलमुत्तमम् । स्मृत्वा शिवं समेतास्ते चिक्षिपुस्तत्कलेवरे

Demikianlah, setelah menguduskan air yang mulia dengan mantra itu juga, lalu mengingat Dewa Śiva, mereka semua berkumpul dan memercikkannya pada tubuh itu.