नन्दिकेश्वरशिवलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of the Nandikeśvara Śiva-liṅga)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं गंगा समायाता वैशाखे सप्तमीदिने । नर्मदायां विशेषेण सूतैतद्वर्णय प्रभो

Para resi berkata: “Bagaimana Gaṅgā hadir pada hari ketujuh bulan Vaiśākha—terutama di sungai Narmadā? Wahai Sūta yang mulia, jelaskanlah kepada kami.”

Verse 2

ईश्वरश्च कथं जातो नन्दिकेशो हि नामतः । वृत्तं तदपि सुप्रीत्या कथय त्वं महामते

Bagaimana Īśvara yang dikenal dengan nama Nandikeśa dilahirkan? Wahai yang berhikmat agung, kisahkan pula peristiwa itu dengan penuh kasih.

Verse 3

सूत उवाच । साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठा नन्दिकेशाश्रितं वचः । तदहं कथयाम्यद्य श्रवणात्पुण्यवर्द्धनम्

Sūta berkata: “Wahai para resi utama, pertanyaan kalian sungguh baik, berlandaskan Nandikeśa. Maka hari ini akan kukisahkan; hanya dengan mendengarnya, puṇya bertambah.”

Verse 4

ब्राह्मणी ऋषिका नाम्ना कस्यचिच्च द्विजन्मनः । सुता विवाहिता कस्मैचिद्द्विजाय विधानतः

Ada seorang wanita brahmana bernama Ṛṣikā, putri dari seorang dvija. Menurut tata upacara yang ditetapkan, ia dinikahkan dengan seorang brahmana.

Verse 5

पूर्वकर्मप्रभावेन पत्नी सा हि द्विजन्मनः । सुव्रतापि च विप्रेन्द्रा बालवैधव्यमागता

Karena pengaruh karma masa lampau, ia—istri sang dvija—wahai yang utama di antara brahmana, meski bertekad luhur, jatuh ke dalam keadaan janda saat masih muda.

Verse 6

अथ सा द्विजपत्नी हि ब्रह्मचर्य्यव्रतान्विता । पार्थिवार्चनपूर्वं हि तपस्तेपे सुदारुणम्

Kemudian istri sang dvija itu, teguh dalam kaul brahmacarya, terlebih dahulu memuja Pārthiva-Śiva-liṅga (liṅga dari tanah), lalu menjalankan tapa yang amat berat.

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां नन्दिकेश्वरशिवलिंगमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तमोऽध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Śiva-Mahāpurāṇa, pada kitab keempat Koṭirudra Saṃhitā, berakhirlah bab ketujuh yang berjudul “Uraian Kemuliaan Nandikeśvara Śiva-Liṅga.”

Verse 8

तपन्तीं तां समालोक्य सुन्दरीमतिकामिनीम् । तया भोगं ययाचे स नानालोभं प्रदर्शयन्

Melihatnya sedang bertapa namun amat cantik dan sangat menggugah hasrat, ia memohon untuk menikmati kenikmatan indria bersamanya, sambil mempertontonkan berbagai macam bujukan dan godaan serakah.

Verse 9

अथ सा सुव्रता नारी शिवध्यानपरायणा । तस्मिन्दृष्टिं दधौ नैव कामदृष्ट्या मुनीश्वराः

Kemudian perempuan yang teguh dalam laku suci itu, sepenuhnya tenggelam dalam meditasi kepada Śiva; wahai para resi utama, ia sama sekali tidak memandangnya dengan pandangan nafsu.

Verse 10

न मानितवती तं च ब्राह्मणी सा तपोरता । अतीव हि तपोनिष्ठासीच्छिवध्यानमाश्रिता

Brahmani yang tekun bertapa itu tidak memberinya penghormatan khusus; sebab ia amat teguh dalam tapa dan bersandar sepenuhnya pada meditasi kepada Bhagavān Śiva.

Verse 11

अथ मूढः स दैत्येन्द्रः तया तन्व्या तिरस्कृतः । चुक्रोध विकटं तस्यै पश्चाद्रूपमदर्शयत्

Kemudian raja para Daiti yang tersesat itu, setelah dihina oleh gadis yang ramping itu, menyala dalam murka yang mengerikan dan sesudahnya memperlihatkan kepadanya wujud yang sangat menakutkan.

Verse 12

अथ प्रोवाच दुष्टात्मा दुर्वचो भयकारकम् । त्रासयामास बहुशस्तां च पत्नीं द्विजन्मनः

Lalu si berhati jahat itu mengucapkan kata-kata kasar yang menimbulkan ketakutan, dan berulang kali ia meneror istri sang dwija (brahmana).

Verse 13

तदा सा भयसंत्रस्ता बहुवारं शिवेति च । बभाषे स्नेहतस्तन्वी द्विजपत्नी शिवाश्रया

Saat itu, karena ketakutan, istri brahmana yang ramping itu—bersandar pada Śiva—berkali-kali mengucap “Śiva” dengan kasih-bhakti yang tulus.

Verse 14

विह्वलातीव सा नारी शिवनामप्रभाषिणी । जगाम शरणं शम्भोः स्वधर्मावनहेतवे

Perempuan itu sangat terguncang dan terus-menerus melafalkan Nama Śiva. Demi menjaga dharmanya sendiri, ia pergi berlindung kepada Śambhu (Śiva).

Verse 15

शरणागतरक्षार्थं कर्तुं सद्वृत्तमाहितम् । आनन्दार्थं हि तस्यास्तु शिव आविर्बभूव ह

Untuk melindungi yang telah berlindung dan menegakkan perilaku benar, serta agar ia memperoleh sukacita dan ketenteraman, Śiva sungguh menampakkan diri.

Verse 16

अथ तं मूढनामानं दैत्येन्द्रं काम विह्वलम् । चकार भस्मसात्सद्यः शंकरो भक्तवत्सलः

Lalu Śaṅkara, yang penuh kasih kepada para bhakta, seketika menjadikan abu raja para Daitya bernama Mūḍha, yang terhuyung oleh nafsu.

Verse 17

ततश्च परमेशानो कृपादृष्ट्या विलोक्य ताम् । वरं ब्रूहीति चोवाच भक्तरक्षणदक्षधीः

Kemudian Sang Parameśāna memandangnya dengan tatapan kasih dan bersabda, “Ucapkanlah—pilihlah anugerah.” Demikian ujar-Nya, pelindung para bhakta.

Verse 18

श्रुत्वा महेशवचनं सा साध्वी द्विजकामिनी । ददर्श शांकरं रूपमानन्दजनकं शुभम्

Setelah mendengar sabda Mahesha, wanita brahmana yang suci itu memandang wujud Śaṅkara yang mulia, pembangkit kebahagiaan rohani.

Verse 19

ततः प्रणम्य तं शंभुं परमेशसुखावहम् । तुष्टाव साञ्जलिः साध्वी नतस्कन्धा शुभाशया

Kemudian ia bersujud kepada Śambhu, pemberi kebahagiaan Sang Parameśvara; sang wanita suci itu memuji-Nya dengan tangan terkatup, bahu merunduk, dan niat yang mulia.

Verse 20

ऋषिकोवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । दीनबन्धुस्त्वमीशानो भक्तरक्षाकरः सदा

Sang resi berkata: “Wahai Dewa para dewa, wahai Mahādeva, Engkau selalu mengasihi mereka yang berlindung. Engkau sahabat kaum papa, Īśāna, dan pelindung para bhakta senantiasa.”

Verse 21

त्वया मे रक्षितो धर्मो मूढनाम्नोऽसुरादिह । यदयं निहतो दुष्टो जगद्रक्षा कृता त्वया

Wahai Natha, oleh-Mu dharmaku di sini terlindungi dari asura bernama Mūḍha. Karena si durjana itu telah dibinasakan, perlindungan dunia telah Engkau sempurnakan.

Verse 22

स्वपादयोः परां भक्तिं देहि मे ह्यनपायिनीम् । अयमेव वरो नाथ किमन्यदधिकं ह्यतः

Anugerahkanlah kepadaku bhakti tertinggi pada padma-pada-Mu, bhakti yang tak pernah sirna. Wahai Natha, inilah satu-satunya anugerah; apa yang lebih luhur dari ini?

Verse 23

अन्यदाकर्णय विभो प्रार्थनां मे महेश्वर । लोकानामुपकारार्थमिह त्वं संस्थितो भव

Wahai Tuhan Yang Mahameliputi, Mahēśvara, dengarkanlah satu permohonanku lagi: demi kesejahteraan semua dunia, bersemayamlah di sini sebagai wujud rahmat yang nyata.

Verse 24

सूत उवाच । इति स्तुत्वा महादेवमृषिका सा शुभव्रता । तूष्णीमासाथ गिरिशः प्रोवाच करुणाकरः

Sūta berkata: Setelah demikian memuji Mahādeva, resi-wanita yang berkaul suci itu pun terdiam. Lalu Girīśa, Sang Maha Pengasih, berbicara.

Verse 25

गिरिश उवाच । ऋषिके सुचरित्रा त्वं मम भक्ता विशेषतः । दत्ता वराश्च ते सर्वे तुभ्यं येये हि याचिताः

Girish (Dewa Śiva) bersabda: “Wahai resikā yang suci, engkau berperilaku mulia dan terutama adalah bhakta-Ku. Semua anugerah yang engkau mohon—satu per satu—telah Kukaruniakan kepadamu.”

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे तत्र हरिब्रह्मादयः सुराः । शिवाविर्भावमाज्ञाय ययुर्हर्षसमन्विताः

Sementara itu, di tempat dan saat yang sama, para dewa—Hari (Wisnu), Brahmā, dan lainnya—mengetahui penampakan Śiva lalu berangkat ke sana dengan sukacita.

Verse 27

शिवं प्रणम्य सुप्रीत्या समानर्चुश्च तेऽखिलाः । तुष्टुवुर्नतका विप्राः करौ बद्ध्वा सुचेतसः

Dengan sukacita yang mendalam mereka bersujud kepada Śiva; semua brāhmaṇa itu bersama-sama memuja-Nya. Dengan batin yang jernih, tangan terkatup añjali, mereka melantunkan pujian.

Verse 28

एतस्मिन्समये गंगा साध्वी तां स्वर्धुनी जगौ । ऋषिकां सुप्रसन्नात्मा प्रशंसन्तो च तीद्विधिम्

Pada saat itu, Gaṅgā yang suci—termashyur sebagai Svardhunī, sungai surgawi—berbicara dengan hati yang sangat gembira, memuji para ṛṣi dan tata-aturan suci itu.

Verse 29

गंगोवाच । ममार्थे चैव वैशाखे मासि देयं त्वया वचः । स्थित्यर्थं दिनमेकं मे सामीप्यं कार्य्यमेव हि

Gaṅgā berkata: “Demi diriku, pada bulan Vaiśākha engkau harus memberikan janji. Demi kelangsungan keberadaanku, engkau wajib tinggal dekat denganku selama satu hari.”

Verse 30

सूत उवाच । गंगावचनमाकर्ण्य सा साध्वी प्राह सुव्रता । तथास्त्विति वचः प्रीत्या लोकानां हितहेतवे

Sūta berkata: Mendengar ucapan Gaṅgā, wanita suci yang teguh dalam laku itu menjawab dengan gembira, “Tathāstu—demikianlah adanya,” demi kesejahteraan semua dunia.

Verse 31

आनन्दार्थं शिवस्तस्याः सुप्रसन्नश्च पार्थिवे । तस्मिंल्लिंगे लयं यातः पूर्णांशेन तया हरः

Demi kebahagiaannya, Śiva menjadi amat berkenan dalam liṅga dari tanah liat itu. Di dalam liṅga itu Hara, dengan kehadiran-Nya yang utuh, melebur dan menyingkapkan wujud-Nya demi sukacita sang bhakta.

Verse 32

देवः सर्वे सुप्रसन्नाः प्रशंसंति शिवं च ताम् । स्वंस्वं धाम ययुर्विष्णुब्रह्माद्या अपि स्वर्णदी

Semua dewa sangat bersukacita, memuji Śiva dan Sang Dewi itu. Lalu Viṣṇu, Brahmā, dan para dewa lainnya berangkat ke kediaman masing-masing dari tepi Sungai Emas itu.

Verse 33

तद्दिनात्पावनं तीर्थमासीदीदृशमुत्तमम् । नन्दिकेशः शिवः ख्यातः सर्वपापविनाशनः

Sejak hari itu, tīrtha tersebut menjadi amat menyucikan. Di sana Śiva termasyhur sebagai Nandikeśa—Tuhan yang melenyapkan segala dosa.

Verse 34

गंगापि प्रतिवर्षं तद्दिने याति शुभेच्छया । क्षालनार्थं स्वपापस्य यद्ग्रहीतं नृणां द्विजाः

Wahai para dvija, Dewi Gaṅgā pun setiap tahun pada hari itu datang dengan niat suci—untuk membasuh dosa-dosa yang dipikul manusia.

Verse 35

तत्र स्नातो नरः सम्यङ् नंदिकेशं समर्च्य च । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते ह्यखिलैरपि

Di sana, orang yang mandi dengan tata cara yang benar lalu memuja Nandikeśa, sungguh terbebas dari segala dosa, mulai dari brahmahatyā dan noda lainnya.