Kedāreśvara-pratiṣṭhā: Nara-Nārāyaṇa’s Worship and Śiva’s Abiding as Jyoti

Verse 1

सूत उवाच । नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्द्विजाः । तेपाते भारते खण्डे बदर्याश्रम एव हि

Sūta berkata: “Wahai para resi dwija, dua avatāra Hari yang bernama Nara dan Nārāyaṇa sungguh bertapa di Bhārata-khaṇḍa, tepatnya di āśrama Badarī.”

Verse 2

ताभ्यां संप्रार्थितश्शंभुः पार्थिवे पूजनाय वै । आयाति नित्यं तल्लिंगे भक्ताधीनतया शिव

Ketika para bhakta itu memohon dengan sungguh-sungguh, Śambhu datang setiap hari ke liṅga tanah untuk menerima pemujaan; sebab Śiva, oleh kasih-Nya, menjadi seakan-akan ‘bergantung’ pada bhakti para pemuja.

Verse 3

एवं पूजयतोश्शंभुं तयोर्विष्ण्ववतारयोः । चिरकालो व्यतीताय शैवयोर्धर्मपुत्रयोः

Demikianlah kedua avatāra Viṣṇu itu, putra-putra dharma yang teguh dalam Śaiva-dharma, terus memuja Śambhu; dan berlalu masa yang sangat panjang.

Verse 4

एकस्मिन्समये तत्र प्रसन्नः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नोस्मि वरो मे व्रियतामिति

Pada suatu waktu di sana Parameśvara berkenan dan menjawab: “Aku berkenan; pilihlah anugerah dari-Ku.”

Verse 5

इत्युक्ते च तदा । तेन नरो नारायणस्स्वयम् । ऊचतुर्वचनं तत्र लोकानां हितकाम्यया

Setelah itu diucapkan, Nara dan Nārāyaṇa sendiri, demi kesejahteraan semua makhluk, menyampaikan kata-kata di sana.

Verse 6

नरनारायणावूचतुः । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया । स्थीयतां स्वेन रूपेण पूजार्थं शंकरस्स्वयम्

Nara dan Nārāyaṇa berkata: “Wahai Deva-īśa, bila Engkau berkenan dan hendak menganugerahkan karunia, semoga Śaṅkara sendiri menetap di sini dalam wujud-Nya sendiri demi pemujaan.”

Verse 7

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु तदा ताभ्यां केदारे हिमसंश्रये । स्वयं च शंकरस्तस्थौ ज्योतीरूपो महेश्वरः

Sūta berkata: Setelah demikian disampaikan oleh keduanya, di Kedāra yang berselimut salju, Śaṅkara sendiri berdiri menampakkan diri sebagai Maheśvara, dalam wujud Cahaya yang bercahaya.

Verse 8

ताभ्यां च पूजितश्चैव सर्वदुःखभयापहः । लोकानामुपकारार्थं भक्तानां दर्शनाय वै

Dipuja oleh keduanya, Tuhan Śambhu—penghapus segala duka dan takut—menampakkan diri demi kesejahteraan dunia-dunia serta untuk menganugerahkan darśana ilahi kepada para bhakta-Nya.

Verse 9

स्वयं स्थितस्तदा शंभुः केदारेश्वरसंज्ञकः । भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं दर्शनादर्चनादपि

Saat itu Śambhu sendiri bersemayam di sana dengan nama Kedāreśvara; Ia senantiasa menganugerahkan tujuan yang diidamkan para bhakta, melalui darśana semata maupun melalui pemujaan.

Verse 10

देवाश्च पूजयंतीह ऋषयश्च पुरातनाः । मनोभीष्ट फलं तेते सुप्रसन्नान्महेश्वरात्

Di sini para dewa dan resi-resi purba pun memuja; dari Maheśvara yang amat berkenan, masing-masing memperoleh buah yang diinginkan dalam hati.

Verse 11

भवस्य पूजनान्नित्यं बदर्याश्रमवासिनः । प्राप्नुवन्ति यतः सोऽसौ भक्ताभी ष्टप्रदः सदा

Dengan pemujaan harian kepada Bhava (Śiva), para penghuni Badarī-āśrama senantiasa meraih buah yang diidamkan; sebab Ia selalu menjadi pemberi hasrat para bhakta.

Verse 12

तद्दिनं हि समारभ्य केदारेश्वर एव च । पूजितो येन भक्त्या वै दुःखं स्वप्नेऽति दुर्लभम्

Sejak hari itu, siapa yang memuja Kedāreśvara dengan bhakti sejati, maka dukacita menjadi amat jarang—bahkan dalam mimpi.

Verse 13

यो वै हि पाण्डवान्दृष्ट्वा माहिषं रूपमास्थितः । मायामास्थाय तत्रैव पलायनपरोऽभवत्

Melihat para Pāṇḍava, ia mengambil wujud kerbau; dengan bersandar pada māyā di tempat itu juga, ia hanya berniat melarikan diri.

Verse 14

धृतश्च पाण्डवैस्तत्र ह्यवाङ्मुखतया स्थितः । पुच्छ चैव धृतं तैस्तु प्रार्थितश्च पुनःपुनः

Di sana para Pāṇḍava menahannya, sebab ia berdiri dengan wajah menunduk. Mereka juga memegang ekornya erat, dan berulang kali memohon kepadanya.

Verse 15

तद्रूपेण स्थितस्तत्र भक्तवत्सलनामभाक् । नयपाले शिरोभागो गतस्तद्रूपतः स्थितः

Dalam wujud itu pula Śiva bersemayam di sana dan termasyhur dengan nama “Bhaktavatsala”, pengasih para bhakta. Dalam wujud yang sama, sebagian kepala-Nya pun datang ke Nayapāla dan tegak dipuja di sana.

Verse 16

स वै व पूजनान्नित्यमाज्ञां चैवाप्यदात्तथा । पूजितश्च स्वयं शंभुस्तत्र तस्थौ वरानदात्

Ia melakukan pemujaan setiap hari dan dengan cara itu pula menerima titah Tuhan. Ketika Śambhu sendiri dipuja dengan semestinya, Beliau tetap di sana dan menganugerahkan anugerah-anugerah.

Verse 17

पूजयित्वा गतास्ते तु पाण्डवा मुदितास्तदा । लब्ध्वा चित्तेप्सितं सर्वं विमुक्तास्सर्वदुःखतः

Setelah memuja Śiva dengan tata cara yang semestinya, para Pāṇḍava pun berangkat dengan sukacita. Setelah memperoleh segala yang diidamkan hati, mereka terbebas dari segala duka.

Verse 18

तत्र नित्यं हस्साक्षात्क्षेत्रे केदारसंज्ञके । भारतीभिः प्रजाभिश्च तथेव परिपूज्यते

Di sana, di kṣetra suci yang nyata sebagai Kedāra-kṣetra, Bhagavān Śiva dipuja setiap hari dengan tata hormat yang semestinya—oleh para Bhāratī (bhakta terpelajar) dan juga oleh rakyat.

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां केदारेश्वरज्योतिर्लिगमा हात्म्यवर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Śiva Mahāpurāṇa, pada bagian keempat bernama Koṭirudra Saṃhitā, berakhir bab kesembilan belas yang berjudul “Uraian Kemuliaan Jyotirliṅga Kedāreśvara.”

Verse 20

तथैव रूपं दृष्ट्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते । जीवन्मुक्तो भवेत्सोपि यो गतो बदरीवने

Dengan memandang rupa ilahi itu, seseorang terbebas dari segala dosa. Siapa pun yang pergi ke Badarīvana menjadi jīvanmukta—merdeka selagi masih hidup.

Verse 21

दृष्ट्वा रूपं नरस्यैव तथा नारायणस्य हि । केदारेश्वरशंभोश्च मुक्तभागी न संशयः

Dengan menyaksikan wujud Nara dan juga Nārāyaṇa, serta memperoleh darśana Kedāreśvara Śambhu, seseorang menjadi penerima sah pembebasan—tanpa keraguan.

Verse 22

केदारेशस्य भक्ता ये मार्गस्थास्तस्य वै मृता । गतेऽपि मुक्ता भवंत्येव नात्र कार्य्या विचारणा

Para bhakta Kedāreśa yang wafat di tengah perjalanan menuju-Nya, mereka pun sungguh mencapai moksha; tentang hal ini tak perlu diperdebatkan lagi.

Verse 23

गत्वा तत्र प्रीतियुक्तः केदारेशं प्रपूज्य च । तत्रत्यमुदकं पीत्वा पुन र्जन्म न विन्दति

Pergi ke sana dengan hati penuh bhakti, memuja Kedāreśa dengan tata cara suci; siapa meminum air tirtha di tempat itu tidak memperoleh kelahiran kembali.

Verse 24

खण्डेस्मिन्भारते विप्रा नरनारायणेश्वरः । केदारेशः प्रपूज्यश्च सर्वैर्जीवैस्सुभक्तितः

Wahai para brāhmaṇa, di Bhārata-khaṇḍa ini Tuhan yang dikenal sebagai Nara-Nārāyaṇeśvara—Kedāreśa—hendaknya dipuja oleh semua makhluk dengan bhakti yang luhur.

Verse 25

अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोपि विशेषतः । सर्वकामप्रदश्शंभुः केदाराख्यो न संशय

Dialah Penguasa wilayah suci ini—secara khusus Sang Mahādewa, Tuhan di atas segala tuhan. Śambhu, pemberi segala hasrat yang mulia, dikenal sebagai Kedāra; tiada keraguan.

Verse 26

एतद्वचस्समाख्यातं यत्पृष्टमृषिसत्तमाः । श्रुत्वा पापं हरेत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा

Wahai para resi utama, ajaran yang kalian tanyakan telah kujelaskan demikian. Dengan hanya mendengarnya, segala dosa lenyap; tiada perlu keraguan atau pertimbangan lagi.