HomeRamayanaSundara KandaSarga 58Shloka 154
Previous Verse
Next Verse

Shloka 154

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।5.58.153।।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।5.58.154।।

tato ’haṃ su-mahad-rūpaṃ saṅkṣipya punar ātmanaḥ |

vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛti-sthaḥ sthitaḥ punaḥ |

āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsy asūdayam ||

Lalu aku mengecilkan wujudku yang maha besar, melepaskan diri dari belenggu itu, dan kembali tegak dalam kekuatan alamikku. Menggenggam gada besi, aku membinasakan para rākṣasa itu.

tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb): अनन्तरार्थे (then)
tatthat
tat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘nagaradvāram’ इति विशेषणम्
nagaradvāramcity gate
nagaradvāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnagara-dvāra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: नगरस्य द्वारम् (city-gate); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vegenawith speed
vegena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
āplutavānleapt/jumped
āplutavān:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootā-plu (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त (perfective past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘aham’ इत्यस्य विशेषणम्
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
pucchenawith (my) tail
pucchena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpuccha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction): समुच्चय (and)
pradīptenablazing
pradīptena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpradīpta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘pra-dīp’ धातोः; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘pucchena’ इति विशेषणम्
tāmthat
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
purīmcity
purīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpurī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
sāṭṭa-gopurāmwith lofty towers/gateways
sāṭṭa-gopurām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa + aṭṭa + gopura (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (descriptive): अट्टैः गोपुरैश्च सहिताम् (with mansions/towers and gateways); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘purīm’ इति विशेषणम्
dahāmiI burn
dahāmi:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
asaṃbhrāntaḥunperturbed
asaṃbhrāntaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootasaṃbhrānta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनञ्-समास/उपसर्ग-निषेध: असंभ्रान्तः (unconfused); क्त-प्रत्ययान्त ‘saṃ-bhram’ धातोः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘aham’ इति विशेषणम्
yugānta-agniḥthe end-of-age fire
yugānta-agniḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootyuga-anta + agni (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: युगान्ते अग्निः (fire at the end of an age); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)
ivalike
iva:
Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय (particle): उपमावाचक (like/as)
prajāḥcreatures/people
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; उपमेय-उदाहरण (those burned by end-fire)

"I reduced my form and rid of the bondage. Then again I assumed my original huge form and took up an iron bar lying near and killed all the demons (present).

H
Hanuman
R
Rākṣasas

FAQs

The verse reiterates mission-centered action: restraint is removed not for ego, but to restore the capacity to serve Rama’s righteous aim.

This is a repeated/duplicated reading in the Southern Recension stream, restating Hanuman’s escape and counterattack.

Niścaya (resolve): repeated emphasis underscores unwavering determination.