Shloka 48

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

Devanagari script

अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना।अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला।।।।

Transliteration

anyā kamala-patrākṣī pūrṇendu-sadṛśānanā |

anyām āliṅgya suśroṇīṃ prasuptā mada-vihvalā ||

Translation

Seorang wanita lain, bermata laksana kelopak teratai dan berwajah bak purnama, memeluk wanita berpinggul elok, lalu tertidur dalam limbung mabuk.

Word by Word

• अन्या: another (woman)
• अन्या: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "another (woman)"

• कमलपत्राक्षी: lotus-petal-eyed
• कमलपत्राक्षी: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कमल + पत्र + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (कमलपत्रे इव अक्षिणी यस्याः सा), विशेषणम् (qualifying अन्या)

• पूर्णेन्दुसदृशानना: having a face like the full moon
• पूर्णेन्दुसदृशानना: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण + इन्दु + सदृश + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (पूर्णेन्दुसदृशम् आननं यस्याः), विशेषणम्

• अन्याम्: another (woman)
• अन्याम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; "another (woman)"

• आलिङ्ग्य: having embraced
• आलिङ्ग्य: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-लिङ्ग् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), "having embraced"

• सुश्रोणीम्: the beautiful-hipped (one)
• सुश्रोणीम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु + श्रोणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गुणवाचक-विशेषणवत् (beautiful-hipped woman)

• प्रसुप्ता: asleep
• प्रसुप्ता: कर्तृसम्बन्ध (Predicative/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: प्र-उपसर्गयुक्त क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "fast asleep"

• मदविह्वला: dazed by intoxication
• मदविह्वला: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद + विह्वल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (मदेन विह्वला), विशेषणम्

Context

One woman with eyes like lotus petals and face like the full-moon embraced another young woman of beautiful hips and slept tipsy with drink.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The contrast is ethical: indulgence and intoxication are shown as distractions, while Hanuman’s dharma is to remain clear-minded and faithful to his task.

What is the narrative situation?

Hanuman observes the harem-like quarters where women sleep in various postures, continuing his careful identification process.

Which character virtue is emphasized?

Moral clarity and discernment (viveka): Hanuman must distinguish appearances from truth while searching for Sita.