Shloka 8

सीतावियोगे रामस्य विलापः

Rama’s Lament and Inquiry on Sita’s Disappearance

Devanagari script

सपुत्रराज्यां सिद्धार्थां मृतपुत्रा तपस्विनी।उपस्थास्यतिकौसल्या कच्चित्सौम्य न केकयीम्।।।।

Transliteration

saputra-rājyāṃ siddhārthāṃ mṛta-putrā tapasvinī |

upasthāsyati kausalyā kaccit saumya na kaikeyīm ||

Translation

Wahai yang lembut budi, apakah Kausalya—yang kehilangan putranya dan dalam duka hidup laksana pertapa—akan dipaksa melayani Kaikeyi, yang maksudnya telah tercapai dan menikmati kerajaan bersama putranya?

Word by Word

• सपुत्रराज्याम्: having son and kingdom
• सपुत्रराज्याम्: विशेषण (Qualifier of केकयीम्)
• Type: Adjective
• Root: स + पुत्र + राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: ‘पुत्रेण सह राज्येन च’ (having son and kingdom) qualifying केकयीम्

• सिद्धार्थाम्: having achieved her purpose
• सिद्धार्थाम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: ‘सिद्धः अर्थः यस्याः’ (whose aim is achieved) qualifying केकयीम्

• मृतपुत्रा: with (her) son dead
• मृतपुत्रा: विशेषण (Qualifier of कौसल्या)
• Type: Adjective
• Root: मृत + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘मृतः पुत्रः यस्याः’ (whose son is dead) qualifying कौसल्या

• तपस्विनी: the ascetic woman
• तपस्विनी: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ascetic lady’ (epithet of कौसल्या)

• उपस्थास्यति: will attend/serve
• उपस्थास्यति: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: उप + स्था (धातु)
• Form: लृट् (Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘will attend/serve’

• कौसल्या: Kausalya
• कौसल्या: कर्ता (Karta/Subject of upasthāsyati)
• Type: Noun
• Root: कौसल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कच्चित्: whether
• कच्चित्: प्रश्न (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-निपात

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• केकयीम्: Kaikeyi
• केकयीम्: कर्म (Karma/Object of upasthāsyati)
• Type: Noun
• Root: केकयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

O handsome one ! I wonder if that lady of renunciation, Kausalya with her son dead, will have to serve Kaikeyi whose desire would be fulfilled, and who will enjoy the power of the throne in the company of her son!

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Kausalya
• Kaikeyi

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes protecting the vulnerable and honoring motherhood; Rama’s anguish highlights the injustice when power compels the righteous (Kausalya) to bow to wrongful ambition.

What is the narrative situation?

Rama foresees the suffering of his mother Kausalya if he perishes and Ayodhya falls fully under Kaikeyi’s faction.

Which character virtue is emphasized?

Compassion and filial concern—Rama’s pain extends to the dignity and welfare of his mother.