Shloka 15

जटायुरावणयुद्धम्

Jatayu’s Combat with Ravana

Devanagari script

तच्चाग्निसदृशं दीप्तं रावणस्य शरावरम्।पक्षाभ्यां स महावीर्यो व्याधुनोत्पतगेश्वरः।।।।

Transliteration

tac cāgni-sadṛśaṁ dīptaṁ rāvaṇasya śarāvaram |

pakṣābhyāṁ sa mahā-vīryo vyādhunot patageśvaraḥ ||

Translation

Dan baju zirah Rāvaṇa yang menyala laksana api itu, sang mahāvīra, raja para burung, mengoyak-robeknya dengan kedua sayapnya.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अग्निसदृशम्: like fire
• अग्निसदृशम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: अग्नि-सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः: अग्निवत् सदृशम्

• दीप्तम्: blazing
• दीप्तम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (प्रातिपदिक; √दीप्)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘kindled, blazing’

• रावणस्य: of Rāvaṇa
• रावणस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• शरावरम्: arrow-armour/armour
• शरावरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शर-आवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः: शरैः आवरम् (arrow-covering armour)

• पक्षाभ्याम्: with (his) two wings
• पक्षाभ्याम्: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महावीर्यः: mighty
• महावीर्यः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: महा-वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः: महत् वीर्यम् यस्य सः

• व्याधुनोत्: shook off/tore away
• व्याधुनोत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-धू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पतगेश्वरः: lord of birds
• पतगेश्वरः: कर्ता-अप्पोजिशन (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: पतग-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: पतगानाम् ईश्वरः

Context

Mighty Jatayu, lord of the birds, shattered with his wings the armour of Ravana that was glowing like fire.

Characters & Entities

• Jatāyu (Patageśvara)
• Rāvaṇa
• armor (śarāvara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous defense is persistent and strategic—dharma is upheld by removing protections that enable oppression.

What is the narrative situation?

In the continuing battle, Jatāyu damages Rāvaṇa’s protective gear, pressing the fight to rescue Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Mahā-vīrya (great valor): sustained strength directed toward a morally justified end.