Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Primordial Creation: From Brahman to the Cosmic Egg

शब्दादिभिर्गुणैर्विप्राः संयुक्ता उत्तरोत्तरैः । नानावीर्याः पृथग्भूतास्ततस्ते संहतिं विना

śabdādibhirguṇairviprāḥ saṃyuktā uttarottaraiḥ | nānāvīryāḥ pṛthagbhūtāstataste saṃhatiṃ vinā

Wahai para brāhmaṇa, makhluk-makhluk diperlengkapi dengan guna-guna mulai dari bunyi; pada yang berikutnya, guna-guna itu bertambah menurut urutan. Karena itu daya mereka beraneka dan tetap terpisah; maka tanpa penggabungan, tiada terbentuk satu kesatuan utuh.

शब्दादिभिःby sounds and the rest
शब्दादिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशब्द + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः—शब्दादयः (शब्द-आदि) इति तत्पुरुषः, तदन्तः ‘शब्दादि’
गुणैःby qualities (guṇas)
गुणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
विप्राःO brāhmaṇas / the brāhmaṇas
विप्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
संयुक्ताःjoined, combined
संयुक्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + युज् (धातु) → संयुक्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (विप्राः/ते इत्यस्य)
उत्तर-उत्तरैःby successive (higher) ones
उत्तर-उत्तरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootउत्तर + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—उत्तर-उत्तर (इतरेतर-द्वन्द्व/पुनरुक्त-समासप्रायः) ‘successive, higher and higher’
नाना-वीर्याःof various powers
नाना-वीर्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—नानावीर्य (कर्मधारयः: नाना = विविधम्)
पृथक्separately
पृथक्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)
भूताःhaving become
भूताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) → भूत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (ते)
ततःtherefore/then
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोगः—तस्मात्/तदनन्तरम् (ablatival adverb)
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
संहतिम्union, aggregation
संहतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंहति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
विनाwithout
विना:
Adverbial/Prepositional (उपपद)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपपद-निपातः (preposition) द्वितीयासह (with accusative)

Unspecified (contextual narrator addressing viprāḥ / sages)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: शब्दादिभिः + गुणैः → शब्दादिभिर्गुणैः; गुणैः + विप्राः → गुणैर्विप्राः; संयुक्ताः + उत्तर-उत्तरैः → संयुक्ता उत्तरोत्तरैः; पृथक् + भूताः → पृथग्भूताः; भूताः + ततः → भूतास्ततः; ततः + ते → ततस्ते

FAQs

It points to the traditional sequence of sensory qualities (guṇas) associated with the elements—starting with sound (śabda) and then adding further qualities in successive order—used in Indian cosmological analysis.

The verse suggests that differentiated constituents, though each possessing specific powers, require combination (saṃhati) to produce an integrated cosmos or body; mere separate principles do not yield an organized whole.

Not directly; it is primarily cosmological/analytical. However, such analysis often functions as background in Purāṇic texts to frame the ordered creation governed by divine law.