Previous Verse
Next Verse

Shloka 190

Rudra’s Removal of Brahmahatyā; Kapālamocana and Avimukta Māhātmya; Origins of Nara and Karṇa

link to Arjuna/Karna query

पुण्या चोदङ्मुखी गंगा प्राची चापि सरस्वती । उदङ्मुखी योजने द्वे गच्छते जाह्नवी नदी

puṇyā codaṅmukhī gaṃgā prācī cāpi sarasvatī | udaṅmukhī yojane dve gacchate jāhnavī nadī

Gaṅgā yang suci mengalir menghadap utara, dan Sarasvatī mengalir ke arah timur; sungai Jāhnavī pun mengalir ke utara sejauh dua yojana.

पुण्याholy
पुण्या:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (गङ्गा इत्यस्य)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
उदङ्मुखीnorth-facing
उदङ्मुखी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउदङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + मुखिन्/मुखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (उदङ् मुखी = उत्तराभिमुखी)
गङ्गाGanga
गङ्गा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राचीeastward-flowing / eastern
प्राची:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सरस्वती इत्यस्य)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारार्थक-अव्यय (also)
सरस्वतीSarasvati
सरस्वती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उदङ्मुखीnorth-facing
उदङ्मुखी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउदङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + मुखिन्/मुखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (जाह्नवी/नदी इत्यस्य); समासः कर्मधारयः
योजनेtwo yojanas (a distance)
योजने:
Adhikarana (Measure/अधिकरण-परिमाण)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; परिमाणवाचक (extent)
द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (Numeral qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्याप्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; संख्याविशेषणम् (योजने इत्यस्य)
गच्छतेgoes/flows
गच्छते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
जाह्नवीJahnavi (Ganga)
जाह्नवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजाह्नवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गङ्गाया नाम
नदीriver
नदी:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जाह्नवी इत्यस्य समानाधिकरणम्

Unspecified (narratorial voice within Sṛṣṭikhaṇḍa context)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: river

Sandhi Resolution Notes: चोदङ्मुखी = च + उदङ्मुखी; चापि = च + अपि; अन्यत्र विशेष-सन्धिः न।

G
Gaṅgā
S
Sarasvatī
J
Jāhnavī

FAQs

It frames sacred geography through directional flow: Gaṅgā and Jāhnavī are described as north-flowing, while Sarasvatī is east-flowing, indicating that river-courses themselves are treated as spiritually meaningful markers in tīrtha description.

Indirectly: by highlighting revered rivers (Gaṅgā, Sarasvatī) as inherently puṇya, it supports devotional practice centered on pilgrimage, remembrance, and reverence toward divine manifestations in nature—common supports for bhakti in Purāṇic religion.

The verse implies that aligning oneself with sources of purity—symbolized by sacred rivers and tīrthas—cultivates merit (puṇya), encouraging a life oriented toward purity, restraint, and reverence for sanctified places.