Shloka 40

Account of Kāmākṣā (Bhavānī) at Āhicchatrā

Devanagari script

एवं क्रमेण संप्राप्तः शत्रुघ्नो हयसंयुतः । अहिच्छत्रां पुरीं ब्रह्मन्नानाजनसमाकुलाम्

Transliteration

evaṃ krameṇa saṃprāptaḥ śatrughno hayasaṃyutaḥ | ahicchatrāṃ purīṃ brahmannānājanasamākulām

Translation

Demikianlah, pada waktunya, Śatrughna yang menunggang kuda mencapai kota Ahicchatrā, wahai Brahmana, yang dipadati beraneka ragam manusia.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण

• क्रमेण: in sequence/gradually
• क्रमेण: Kriyāviśeṣaṇa (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन (instr. sg.)—‘क्रमेण’ = in due course/gradually

• संप्राप्तः: having arrived
• संप्राप्तः: Kriyā (Predicative participle/विधेय)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP used predicatively); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘शत्रुघ्नः’ इत्यस्य विधेय (having arrived)

• शत्रुघ्नः: Śatrughna
• शत्रुघ्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• हयसंयुतः: mounted/connected with horses
• हयसंयुतः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हय + संयुत (सम् + युज् धातु → संयुत, क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (हयैः संयुतः); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘शत्रुघ्नः’ इत्यस्य विशेषण

• अहिच्छत्राम्: Ahicchatrā (city)
• अहिच्छत्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहिच्छत्रा (प्रातिपदिक; नगरनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (acc. sg.)

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘अहिच्छत्राम्’ इत्यस्य समानाधिकरण (apposition)

• ब्रह्मन्: O Brahmin
• ब्रह्मन्: Sambodhana (Address/संबोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; संबोधन एकवचन (voc. sg.)

• नाना: various
• नाना: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय/उपपद)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थ उपपद (indeclinable used as qualifier: “various”)

• जन: people
• जन: —
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रातिपदिक-भाग (समासाङ्ग)

• समाकुलाम्: crowded with many people
• समाकुलाम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नानाजनैः समाकुला); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘पुरीम्’ इत्यस्य विशेषण

Speaker

Unspecified narrator (Puranic narrator addressing a Brahmin listener)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: city

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ब्रह्मन्नानाजनसमाकुलाम् = ब्रह्मन् + नाना + जन + समाकुलाम्; हयसंयुतः = हय + संयुतः (हयैः संयुतः)।

Characters & Entities

• Śatrughna
• Ahicchatrā

FAQs

Who is Śatrughna in this verse?

Śatrughna is a royal figure known from the Rāmāyaṇa tradition, here depicted as traveling and arriving at the city of Ahicchatrā.

What does the verse convey about Ahicchatrā?

It portrays Ahicchatrā as a populous urban center, “thronged with many kinds of people,” suggesting a lively and diverse city.

What is the narrative function of “evaṃ krameṇa” (in due course) here?

It marks a transition in the storyline, indicating that after a sequence of events or stages of travel, Śatrughna finally reaches the next significant location.