Shloka 26

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

Devanagari script

अपानवायुना जुष्टं सदैव प्रतिकुत्सितम् । भस्त्रावर्गाधिकं क्षिप्तं मांसं जघनवर्त्मनि ॥ २६ ॥

Transliteration

apānavāyunā juṣṭaṃ sadaiva pratikutsitam | bhastrāvargādhikaṃ kṣiptaṃ māṃsaṃ jaghanavartmani || 26 ||

Translation

Terikat oleh angin apāna, tubuh ini senantiasa menjijikkan dan tercela; bagaikan beban bellow, gumpalan daging ini dilempar ke jalan bawah (jalur bokong).

Word by Word

• अपान-वायुना: by the apāna-wind (downward vital air)
• अपान-वायुना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: अपान (प्रातिपदिक) + वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अपानस्य वायुः)

• जुष्टम्: associated/tainted
• जुष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जुष् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• सदा: always
• सदा: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• प्रति-कुत्सितम्: utterly disgusting/repulsive
• प्रति-कुत्सितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रति (उपसर्ग) + कुत्सित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त/विशेषण-प्रयोग; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भस्त्रा-वर्ग-अधिकम्: like/amounting to a heap of bellows (bags)
• भस्त्रा-वर्ग-अधिकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भस्त्रा (प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः (भस्त्राणां वर्गः) षष्ठी-तत्पुरुषः + अधिक (तत्पुरुष-सम्बन्ध)

• क्षिप्तम्: thrown/placed
• क्षिप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• मांसम्: flesh
• मांसम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• जघन-वर्त्मनि: in the anal passage
• जघन-वर्त्मनि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जघन (प्रातिपदिक) + वर्त्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (जघनस्य वर्त्म)

Speaker

Narada (didactic description within the Uttara-Bhaga narrative)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: shanta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It cultivates vairāgya (dispassion) by exposing the body’s impure, perishable nature, urging the seeker to turn toward dharma and the imperishable Self rather than bodily identification.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By weakening attachment to physical pleasure and pride, it clears the mind for steady remembrance and surrender—key supports for Viṣṇu-bhakti emphasized in Narada Purana’s devotional ethos.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects a basic yogic/āyurvedic understanding of prāṇa-vāyu functions—specifically apāna’s downward-moving role—used as a teaching tool for purity, restraint, and detachment.