Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Adhyaya 34Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि स्वाचान्तो वाग्यतः शुचिः ।

भुञ्जीतान्नञ्च तच्चित्तो ह्यन्तर्जानुः सदा नरः ॥

prāṅmukhodaṅmukho vāpi svācānto vāgyataḥ śuciḥ |

bhuñjītānnañca taccitto hyantarjānuḥ sadā naraḥ ||

Menghadap timur atau utara, setelah melakukan ācāmana untuk penyucian, menahan ucapan, dan dalam keadaan suci, hendaknya seseorang makan dengan duduk benar (lutut dirapatkan), dengan pikiran terpusat pada makanan itu.

प्राङ्मुखःfacing east
प्राङ्मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (prāṅ = eastward + mukha = facing)
उदङ्मुखःfacing north
उदङ्मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउदङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (northward-facing)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (or)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
सु-आचान्तःhaving properly sipped/rinsed (ācamana)
सु-आचान्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + आचान्त (कृदन्त; आ + चम् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle: rinsed/sipped); कर्मधारय (well-rinsed)
वाक्-यतःrestrained in speech
वाक्-यतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवाक् (प्रातिपदिक) + यत (कृदन्त; यम् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (speech-restrained); क्त-प्रत्ययार्थ (controlled)
शुचिःpure/clean
शुचिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भुञ्जीतshould eat
भुञ्जीत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तत्-चित्तःwith mind focused (on eating/ritual propriety)
तत्-चित्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (mind fixed on that—i.e., attentive)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed/for)
अन्तर्-जानुःwith knees drawn in (proper posture)
अन्तर्-जानुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्तर् (अव्यय) + जानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (with knees drawn in/within)
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (always)
नरःa man
नरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Unspecified in provided excerpt; household discipline code

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaMindful eatingŚaucaNiyama

FAQs

Even eating is a regulated act: purity, silence/restraint, auspicious orientation, and mindfulness prevent food from becoming mere indulgence.

Ācāra-dharma; not pancalakṣaṇa.

Orientation (east/north) and ācāmana ritualize intake; ‘taccitta’ points to meditative consumption—food as a sacrament sustaining dharma.