Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Adhyaya 18Arjuna Declines the Throne; Garga Directs Him to Dattatreya; The Gods Defeat the Daityas through Dattatreya’s Vision and the Movement of Lakshmi

दत्तात्रेयं महाभागं सह्यद्रोणीकृताश्रयम् ।

तम् आराधय भूपाल पाति यो भुवनत्रयम् ॥

dattātreyaṃ mahā-bhāgaṃ sahya-droṇī-kṛtāśrayam | tam ārādhaya bhūpāla pāti yo bhuvana-trayam ||

Wahai raja, sembahlah Dattātreya yang amat mulia, yang bersemayam di lembah Pegunungan Sahya; sebab dialah pelindung tiga dunia.

दत्तात्रेयम्Dattātreya
दत्तात्रेयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदत्तात्रेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc.), एकवचनम्
महाgreat
महा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक)
Formप्रातिपदिक (compound member)
भागम्fortunate one
भागम्:
Karma (कर्म/Object complement)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (महाभागम् इति समस्तपदम्)
महाभागम्most fortunate, illustrious
महाभागम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + भाग (प्रातिपदिक-समूह)
Formकर्मधारय: ‘महान् भागः (भाग्यं) यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (दत्तात्रेयम् इति विशेषणम्)
सह्यthe Sahya (mountain range)
सह्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/अचलनाम, प्रातिपदिक (compound member)
द्रोणीvalley, trough-like hollow
द्रोणी:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्रोणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)
कृतmade
कृत:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त (PPP), प्रातिपदिक (compound member); अर्थ: ‘made/placed’
आश्रयम्abode, refuge
आश्रयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootआश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
सह्यद्रोणीकृताश्रयम्whose abode is made in the Sahya valley
सह्यद्रोणीकृताश्रयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह्य + द्रोणी + कृत + आश्रय (प्रातिपदिक-समूह)
Formसप्तमी-तत्पुरुषार्थ: ‘सह्यस्य द्रोण्यां कृतः आश्रयः यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (दत्तात्रेयम् इति विशेषणम्)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
आराधयworship, propitiate
आराधय:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootआ + राध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; उपसर्ग: आ
भूपालO king
भूपाल:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचनम्
पातिprotects
पाति:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
यःwho
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; सम्बन्धक (relative pronoun)
भुवनworld
भुवन:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)
त्रयम्three
त्रयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (numeral)
भुवनत्रयम्the three worlds
भुवनत्रयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभुवन + त्रय (प्रातिपदिक-समूह)
Formद्विगु-समास (numerical): ‘त्रीणि भुवनानि’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
Garga instructing the king/prince

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Dattatreya
BhaktiUpasanaDivine guidance for kingsSacred geography (Sahya)

FAQs

Political authority is stabilized by spiritual anchoring: the ruler is advised to seek divine alignment through worship of a realized protector, rather than relying solely on force.

Not a direct pancalakṣaṇa element; it is tīrtha/devatā-upāsanā instruction occurring within narrative (often interwoven with royal chronicles).

Dattātreya—often associated with integrated wisdom (trimūrti resonance in later traditions)—signals the harmonization of creation, preservation, and dissolution powers within the aspirant-ruler’s consciousness.