Previous Verse
Next Verse

Shloka 183

जयद्रथ-निग्रहः — Jayadratha Restrained, Shamed, and Released

प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो हरनिवारित: । “भारत! उसी हलसे आपके यज्ञमण्डपकी भूमि जोती जाय। नृपश्रेष्ठ) उस जोती हुई भूमिमें ही उत्तम संस्कारसे सम्पन्न

pravartatāṃ yathānyāyaṃ sarvato haranivāritaḥ |

Waiśampāyana berkata: “Biarlah upacara itu berlangsung menurut tata yang benar, dengan segala penjuru dijaga agar tak ada perampasan atas apa yang diperuntukkan bagi ritus. Wahai Bhārata, bajaklah tanah gelanggang yajñamu dengan bajak itu juga; dan wahai raja terbaik, di atas tanah yang telah dibajak itu hendaklah yajña dimulai sebagaimana mestinya—ditahbiskan oleh upacara yang tepat, berlimpah makanan dan minuman, serta terbuka bagi semua.”

प्रवर्तताम्let it proceed / let it be set in motion
प्रवर्तताम्:
Karta
TypeVerb
Rootप्रवृत् (धातु √वृत्, प्र-उपसर्ग)
Formलोट् (imperative/benedictive sense), आत्मनेपद, 3, singular
यथाas / according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अन्यायम्injustice / improperness
अन्यायम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्याय (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, singular
सर्वतःfrom all sides / entirely
सर्वतः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
हर-निवारितःrestrained/checked by Hara (Śiva)
हर-निवारितः:
Karta
TypeAdjective
Rootहर-निवारित (प्रातिपदिक; निवारित = √वृ (वारणे) with नि-; past passive participle)
Formmasculine, nominative, singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhārata (addressed king/descendant of Bharata)
Y
yajña-maṇḍapa (sacrificial enclosure)
H
hala (plough)
B
bhūmi (ritual ground)
Y
yajña (sacrifice)

Educational Q&A

Ritual action must align with dharma: it should be performed according to proper rule (yathā-nyāyam), without wrongful seizure or coercion (haranivāritaḥ), and with generous, inclusive hospitality—food and drink provided and access open to all.

Vaiśampāyana reports instructions for commencing a yajña: the sacrificial ground in the yajña-maṇḍapa is to be ploughed with the specified plough, and then the sacrifice is to be initiated on that prepared ground with correct consecrations and ample provisions, conducted in an orderly and publicly accessible manner.