Next Verse

Shloka 1

भद्रवटगमनम् — स्कन्देन महिषदानवनिग्रहः

Bhadravaṭa Procession and Skanda’s Neutralization of Mahiṣa

#::73:.8 #::3:.:7 () हि २ 7 ३. “अग्नीषोमावुपांशु यष्टव्यावजामित्वाय” इस श्रुतिमें अग्नि और सोमको उपांशु मन्त्रोच्चारणपूर्वक आज्यभाग अर्पण करनेका विधान है। यहाँ सोमके साथ जिस अग्निको आज्यभागका अधिकारी बताया गया है, वह “वीर” नामक अनि ही है। २. ये वाक्‌के अभिमानी देवता हैं। “तस्य वाचा सृष्टौ पृथिवी चाग्निश्व' इस श्रुतिसे भी यही सिद्ध होता है। विशर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: पाञज्चजन्य अग्निकी उत्पत्ति तथा उसकी संततिका वर्णन मार्कण्डेय उवाच काश्यपो हाथ वासिष्ठ: प्राणश्न॒ प्राणपुत्रक: । अग्निराड्धिरसश्वैव च्यवनस्त्रिषु वर्चक:,मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर! कश्यपपुत्र काश्यप, वसिष्ठ-पुत्र वासिष्ठ, प्राणपुत्र प्राणक, अंगिराके पुत्र च्यवन तथा त्रिवर्चा-ये पाँच अग्नि हैं

mārkaṇḍeya uvāca |

kāśyapo hāṭha-vāsiṣṭhaḥ prāṇaś ca prāṇa-putrakaḥ |

agnir āṅgirasaś caiva cyavanas triṣu-varcakaḥ ||

Markandeya berkata: “Wahai Yudhiṣṭhira, inilah lima api suci Pañcajana: Kāśyapa (putra Kaśyapa), Hāṭha-Vāsiṣṭha (putra Vasiṣṭha), Prāṇa beserta Prāṇaputraka, Agni dari garis Āṅgirasa, dan Cyavana yang bercahaya tiga. Kini akan diuraikan asal-usul dan garis keturunan mereka.”

मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
Karta
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
काश्यपःKāśyapa
काश्यपः:
Karta
TypeNoun
Rootकाश्यप
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वासिष्ठःVāsiṣṭha
वासिष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootवासिष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणःPrāṇa (name)
प्राणः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्राणपुत्रकःPrāṇaputraka (son of Prāṇa; name)
प्राणपुत्रकः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राणपुत्रक
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्निःAgni (fire; name)
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
आङ्गिरसःĀṅgirasa (of Aṅgiras; name)
आङ्गिरसः:
Karta
TypeNoun
Rootआङ्गिरस
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
च्यवनःCyavana
च्यवनः:
Karta
TypeNoun
Rootच्यवन
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिषुin/among three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
वर्चकःTrivarcaka (name; lit. 'having brilliance')
वर्चकः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्चक
FormMasculine, Nominative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kāśyapa
V
Vasiṣṭha
P
Prāṇa
P
Prāṇaputraka
A
Agni (Āṅgirasa)
A
Aṅgiras
C
Cyavana
T
Triṣuvarcaka (epithet/name)

Educational Q&A

The verse frames sacred fire not merely as a physical element but as a lineage-bearing, ritually authoritative principle. By naming distinct ‘fires’ with genealogical identities, it reinforces dharma as continuity—ritual order preserved through recognized origins and proper transmission.

Mārkaṇḍeya, speaking to Yudhiṣṭhira, begins a description of the origin and descendants of a set of five sacred fires (pañcajana/pāñcajana). He lists the five by name and lineage, setting up a broader account of their emergence and succession.