Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था

समस्त पाण्डव अतिरथी शूरवीर, यशस्वी, प्रतापी, युद्धविजयी तथा अग्नि और सूर्यके समान तेजस्वी हैं ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca | samastāḥ pāṇḍavā atirathinaḥ śūrā vīrā yaśasvinaḥ pratāpinaḥ yuddhajayinaś ca agni-sūrya-sama-tejasaḥ | yeṣāṁ yudhiṣṭhiro netā goptā ca madhusūdanaḥ | yodhāś ca pāṇḍavau vīrau savyasācī vṛkodaraḥ | sañjaya, yudhiṣṭhira-neteṣu madhusūdana-gopteṣu savyasāci-vṛkodara-pramukheṣu yodheṣu nakula-sahadeva-dhṛṣṭadyumna-sātyaki-drupada-dhṛṣṭaketu-suketu-uttamaujā-yudhāmanyu-śikhaṇḍi-kṣatradeva-uttara-kāśi-cedi-matsya-sainyeṣu sūñjaya-kṣatriyeṣu virāṭa-kumāra-babhruṣu ca prabhadraka-pāñcāleṣu ca yuddhāya udyateṣu, yeṣām icchāṁ vinā indro 'pi pṛthivīm apahartuṁ na śaknoti, teṣu parvata-vidāraṇa-sāmarthyeṣu deva-sama-pratāpeṣu sarva-sadguṇa-sampanneṣu pāṇḍaveṣu mama duṣṭaḥ putro duryodhanaḥ mama krandataḥ api yuddhaṁ kartum icchati |

Dhṛtarāṣṭra berkata: “Sañjaya, semua Pāṇḍava adalah mahakereta-perang—gagah, termasyhur, perkasa, penakluk di medan laga; menyala laksana api dan matahari. Pemimpin mereka ialah Yudhiṣṭhira; pelindung mereka ialah Madhusūdana (Kṛṣṇa); dan di antara pejuang terdepan berdiri dua pahlawan putra Pāṇḍu—Arjuna si pemanah ambidekster (Savyasācī) dan Bhīma si perut serigala (Vṛkodara). Bersama mereka ada Nakula dan Sahadeva; Dhṛṣṭadyumna dari garis Pr̥ṣata; Sātyaki; Drupada; Dhṛṣṭaketu; Suketu; para jawara Pāñcāla—Uttamaujā dan Yudhāmanyu yang tak terkalahkan; Śikhaṇḍin; Kṣatradeva; Uttara putra Virāṭa; serta bala Kāśī, Cedi, dan Matsya—juga para kṣatriya Sṛñjaya, Babhru, dan Prabhadraka dari Pāñcāla—semuanya berbaris siap perang di pihak mereka. Tanpa persetujuan mereka, bahkan Indra pun takkan mampu merampas bumi ini. Mereka teguh dalam pertempuran, sanggup merobek gunung, bercahaya bak para dewa, dan berhias segala kebajikan. Namun putraku yang durhaka, Duryodhana, tetap hendak berperang melawan Pāṇḍava itu juga, meski aku berteriak menentangnya.”

येषाम्of whom/whose
येषाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, षष्ठी, बहुवचन
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नेताleader
नेता:
Karta
TypeNoun
Rootनेतृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गोप्ताprotector/guardian
गोप्ता:
Karta
TypeNoun
Rootगोप्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
मधुसूदनःMadhusūdana (Kṛṣṇa)
मधुसूदनः:
Karta
TypeNoun
Rootमधुसूदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
योधौtwo warriors
योधौ:
Karta
TypeNoun
Rootयोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
पाण्डवौthe two Pāṇḍavas
पाण्डवौ:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
वीरौtwo heroic (ones)
वीरौ:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
सव्यसाचिSavyasācin (Arjuna)
सव्यसाचि:
Karta
TypeNoun
Rootसव्यसाचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वृकोदरौVṛkodara (Bhīma) (dual used with Arjuna as pair in apposition)
वृकोदरौ:
Karta
TypeNoun
Rootवृकोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
संजयO Sañjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

धृतराष्ट उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sañjaya
P
Pāṇḍavas
Y
Yudhiṣṭhira
M
Madhusūdana (Kṛṣṇa)
A
Arjuna (Savyasācī)
B
Bhīma (Vṛkodara)
N
Nakula
S
Sahadeva
D
Dhṛṣṭadyumna
S
Sātyaki
D
Drupada
D
Dhṛṣṭaketu
S
Suketu
U
Uttamaujā
Y
Yudhāmanyu
Ś
Śikhaṇḍin
K
Kṣatradeva
U
Uttara (Virāṭa-kumāra)
K
Kāśī
C
Cedi
M
Matsya
S
Sṛñjayas
B
Babhru
P
Prabhadrakas
P
Pāñcāla
I
Indra
E
Earth (Pṛthivī)
D
Duryodhana

Educational Q&A

Moral blindness and attachment can drive a ruler to enable adharma: Dhṛtarāṣṭra recognizes the Pāṇḍavas’ virtue, strength, and Kṛṣṇa’s protection, yet admits his son’s wicked insistence on war. The passage highlights responsibility in governance—knowing what is right is insufficient if one fails to restrain wrongdoing.

In Udyoga Parva, as war becomes imminent, Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya, enumerating the Pāṇḍavas and their powerful allies, stressing their near-invincible position (even Indra could not take the earth against their will). He laments that despite his protests, Duryodhana still wants to fight them.