Next Verse

Shloka 1

Sanatsujāta on Vedic Learning, Truth (Satya), and the Discipline of Dama–Tyāga–Apramāda

- “ऋग्यजु:सामश्रि: पूतो ब्रह्मलोके महीयते ।” (ऋग्वेद, यजुर्वेद और सामवेदसे पवित्र होकर ब्राह्मण ब्रह्मलोकमें प्रतिष्ठित होता है;) इत्यादि वेदवचन वेदवेत्ता ब्राह्मणोंके पवित्र एवं निष्पाप होनेकी बात कहते हैं। - जिन्होंने ऋगादि वेदोंका अध्ययन नहीं किया है, वे अनूच कहलाते हैं। चतुश्नत्वारिशो< ध्याय: ब्रह्मचर्य तथा ब्रह्मका निरूपण धृतराष्ट्र रवाच सनत्सुजात यामिमां परां त्वं ब्राह्मीं वाचं वदसे विश्वरूपाम्‌ । परां हि कामेन सुदुर्लभां कथां प्रब्रूहि मे वाक्यमिदं कुमार,धृतराष्ट्रने कहा--सनत्सुजातजी! आप जिस सर्वोत्तम और सर्वरूपा ब्रह्मसम्बन्धिनी विद्याका उपदेश कर रहे हैं, कामी पुरुषोंके लिये वह अत्यन्त दुर्लभ है। कुमार! मेरा तो यह कहना है कि आप इस उत्कृष्ट विषयका पुनः प्रतिपादन करें

sanatsujāta uvāca | “ṛg-yajuḥ-sāma-śrīḥ pūto brahmaloke mahīyate” iti | ity-ādīni veda-vacanāni veda-vetta-brāhmaṇānāṁ pavitratvaṁ niṣpāpatvaṁ ca vadanti | ye ṛg-ādi-vedān na adhītavantaḥ te anūcāḥ ucyante | dhṛtarāṣṭra uvāca | sanatsujāta yām imāṁ parāṁ tvaṁ brāhmīṁ vācaṁ vadasi viśvarūpām | parā hi kāmena sudurlabhāṁ kathāṁ prabrūhi me vākyam idaṁ kumāra ||

Dhṛtarāṣṭra berkata: “Wahai Sanatsujāta, ajaran tertinggi tentang Brahman yang serba-berwujud ini yang engkau ucapkan sungguh amat sukar dicapai oleh mereka yang dikuasai hasrat. Wahai resi muda, kumohon: jelaskan kembali wacana luhur ini kepadaku.”

ऋक्the Ṛg-veda (Ṛk)
ऋक्:
Karta
TypeNoun
Rootऋच्
FormFeminine, Nominative, Singular
यजुःthe Yajur-veda
यजुः:
Karta
TypeNoun
Rootयजुस्
FormNeuter, Nominative, Singular
सामthe Sāma-veda
साम:
Karta
TypeNoun
Rootसामन्
FormNeuter, Nominative, Singular
श्रीःsplendour/fortune (Śrī)
श्रीः:
Karta
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Nominative, Singular
पूतःpurified
पूतः:
Karta
TypeAdjective
Rootपू (धातु) + क्त
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्मलोकेin the world of Brahman (Brahmaloka)
ब्रह्मलोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्रह्मलोक
FormMasculine, Locative, Singular
महीयतेis honoured/is glorified
महीयते:
TypeVerb
Rootमह्
FormPresent, Third, Singular, Ātmanepada, Passive/Ātmanepada usage

सनत्युजात उवाच

S
Sanatsujāta
D
Dhṛtarāṣṭra
Ṛgveda
Y
Yajurveda
S
Sāmaveda
B
Brahmaloka
B
Brahman (as doctrine/goal)

Educational Q&A

Vedic testimony is invoked to link true Veda-knowledge with inner purity and freedom from sin; Dhṛtarāṣṭra then requests a renewed, clearer exposition of the highest Brahman-teaching, noting that it is difficult for those dominated by desire.

In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, Sanatsujāta frames the authority of Vedic statements about purity and spiritual attainment; Dhṛtarāṣṭra, seeking guidance amid moral crisis, asks the sage to restate the supreme doctrine in a way he can grasp.