Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्

धृति: शमो दम: शौचं कारुण्यं वागनिष्ठरा । मित्राणां चानभिद्रोह: सप्तैता: समिध: श्रिय:,धैर्य, मनोनिग्रह, इन्द्रियसंयम, पवित्रता, दया, कोमल वाणी और मित्रसे द्रोह न करना --ये सात बातें लक्ष्मीको बढ़ानेवाली हैं इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि प्रजागरपर्वणि विदुरवाक्ये अष्टात्रिंशो 5 ध्याय: ।। ३८ || इस प्रकार श्रीमह्ाभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत प्रजागरपर्वमें विदुरवाक्यविषयक अड़तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

dhṛtiḥ śamo damaḥ śaucaṁ kāruṇyaṁ vāg-aniṣṭhurā | mitrāṇāṁ cānabhidrohaḥ sapta etāḥ samidhaḥ śriyaḥ ||

Keteguhan, ketenangan batin, pengendalian diri, kemurnian, welas asih, tutur kata yang lembut, serta tidak mengkhianati sahabat—ketujuhnya adalah kayu bakar suci yang menyalakan dan menumbuhkan Śrī (kemakmuran dan keberuntungan).

धृतिःsteadfastness, fortitude
धृतिः:
Karta
TypeNoun
Rootधृति (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
शमःtranquility, calmness
शमः:
Karta
TypeNoun
Rootशम (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
दमःself-control (of senses)
दमः:
Karta
TypeNoun
Rootदम (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
शौचम्purity, cleanliness
शौचम्:
Karta
TypeNoun
Rootशौच (नपुं. प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
कारुण्यम्compassion
कारुण्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootकारुण्य (नपुं. प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
वाक्speech
वाक्:
Karta
TypeNoun
Rootवाच् (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
अनिष्ठुराnot harsh, gentle
अनिष्ठुरा:
Karta
TypeAdjective
Rootअनिष्ठुर (विशेषण-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
मित्राणाम्of friends
मित्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमित्र (नपुं. प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अनभिद्रोहःnon-treachery, not harming (them)
अनभिद्रोहः:
Karta
TypeNoun
Rootअनभिद्रोह (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सप्तseven
सप्त:
Karta
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या)
Form—, Nominative, Plural (quantifying)
एताःthese
एताः:
Karta
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
समिधःfuel-sticks; kindling (metaph.)
समिधः:
Karta
TypeNoun
Rootसमिध् (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
श्रियःof prosperity (Lakṣmī)
श्रियः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्री (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Singular

विदुर उवाच

V
Vidura
Ś
Śrī (Lakṣmī/Prosperity)

Educational Q&A

Prosperity (śrī) is sustained by ethical qualities: fortitude, calm, restraint, purity, compassion, gentle speech, and loyalty/non-betrayal toward friends. These virtues are portrayed as the ‘fuel’ that makes well-being grow.

In Vidura’s counsel within the Prajāgara section of the Udyoga Parva, he concludes a sequence of moral instruction by listing seven character-traits that nurture true prosperity, offering Dhṛtarāṣṭra (and the court) a standard of conduct as war approaches.