उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
2: बछ। अर षड्विशो<5ध्याय: युधिष्ठिरका संजयको इन्द्रप्रस्थ लौटानेसे ही शान्ति होना सम्भव बतलाना युधिष्ठिर उदाच कां नु वाचं संजय मे शृणोषि युद्धैषिणीं येन युद्धाद् बिभेषि । अयुद्धं वै तात युद्धाद् गरीय: कस्तल्लब्ध्वा जातु युद्धयेत सूत,युधिष्ठिर बोले--संजय! तुमने मेरी कौन-सी ऐसी बात सुनी है, जिससे मेरी युद्धकी इच्छा व्यक्त हुई है, जिसके कारण तुम युद्धसे भयभीत हो रहे हो? तात! युद्ध करनेकी अपेक्षा युद्ध न करना ही श्रेष्ठ है। सूत! युद्ध न करनेका अवसर पाकर भी कौन मनुष्य कभी युद्धमें प्रवृत्त होगा?
yudhiṣṭhira uvāca | kā nu vācaṃ sañjaya me śṛṇoṣi yuddhaiṣiṇīṃ yena yuddād bibheṣi | ayuddhaṃ vai tāta yuddād garīyaḥ kastal labdhvā jātu yuddhayet sūta ||
Yudhiṣṭhira berkata: “Sañjaya, kata-kataku yang mana yang kau dengar hingga kau mengira aku menginginkan perang, sehingga kini engkau takut akan perang karena diriku? Wahai sahabat, menahan diri dari pertempuran sungguh lebih berat nilainya daripada bertempur. O kusir kereta, siapa—setelah memperoleh kesempatan untuk menghindari perang—akan memilih masuk ke dalamnya?”
संजय उवाच
Yudhiṣṭhira asserts an ethical preference for peace: if a genuine opportunity to avoid war exists, choosing non-violence and restraint is ‘greater’ than pursuing battle, and war should not be treated as desirable.
In the Udyoga Parva’s negotiations phase, Yudhiṣṭhira responds to Sañjaya’s apprehension that the Pāṇḍavas want war. He denies any warlike intent and emphasizes that avoiding war is the better course when possible.