Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Bhīṣma’s Retrospective of the Jāmadagnya Rāma Encounter

Divyāstra-Pratiyuddha and Twilight Cessation

ततस्तस्मिन्‌ निपतिते रामे भूरिसहस्रदे । आवव्रुर्जलदा व्योम क्षरन्तो रुधिरं बहु,ववुश्च वाता: परुषाश्वलिता च वसुन्धरा । गृध्रा बलाश्न कड़काश्च परिपेतुर्मुदा युता: वायु तीव्र वेगसे बहने लगी, धरती डोलने लगी, गीध, कौवे और कंक प्रसन्नतापूर्वक सब ओर उड़ने लगे

tatastasmīn nipatite rāme bhūrisahasrade | āvavruḥ jaladā vyoma kṣaranto rudhiraṃ bahu || vavuśca vātāḥ paruṣāś calitā ca vasundharā | gṛdhrā balāśinaḥ kāṅkāś ca paripetur mudā yutāḥ ||

Kemudian, ketika Rāma (Paraśurāma) yang termasyhur oleh keberanian tak terbilang itu jatuh tersungkur, awan menutupi langit dan menumpahkan banyak hujan darah. Angin keras bertiup dan bumi pun bergetar. Burung nasar, gagak, dan elang berputar-putar ke segala arah seakan bersukacita.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
Formindeclinable (ablatival adverb)
तस्मिन्in/at that (time/place)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, locative, singular
निपतितेwhen (he) had fallen
निपतिते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootनि-पत्
Formpast passive participle, locative, singular (agreeing with रामे)
रामेin/when Rama
रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराम
Formmasculine, locative, singular
भूरि-सहस्रदेO giver of many thousands (O king)
भूरि-सहस्रदे:
Sampradana
TypeNoun (epithet)
Rootभूरिसहस्रद
Formmasculine, vocative, singular
आवव्रुःcovered, enveloped
आवव्रुः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-√वृ (वृणोति/वृणुते)
Formperfect, 3rd person, plural, parasmaipada
जलदाःclouds
जलदाः:
Karta
TypeNoun
Rootजलद
Formmasculine, nominative, plural
व्योमthe sky
व्योम:
Karma
TypeNoun
Rootव्योमन्
Formneuter, accusative, singular
क्षरन्तःshedding, pouring forth
क्षरन्तः:
Karta
TypeVerb
Root√क्षर्
Formpresent active participle, masculine, nominative, plural (agreeing with जलदाः)
रुधिरम्blood
रुधिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootरुधिर
Formneuter, accusative, singular
बहुmuch, abundant
बहु:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु
Formneuter, accusative, singular (qualifying रुधिरम्)
ववुःblew
ववुः:
Karta
TypeVerb
Root√वा
Formperfect, 3rd person, plural, parasmaipada
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formindeclinable
वाताःwinds
वाताः:
Karta
TypeNoun
Rootवात
Formmasculine, nominative, plural
परुषाःharsh, violent
परुषाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरुष
Formmasculine, nominative, plural (qualifying वाताः)
अचलिताwas shaken, was set in motion
अचलिता:
Karta
TypeVerb
Rootआ-√चल्
Formpast passive participle, feminine, nominative, singular (agreeing with वसुन्धरा)
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formindeclinable
वसुन्धराthe earth
वसुन्धरा:
Karta
TypeNoun
Rootवसुन्धरा
Formfeminine, nominative, singular
गृध्राःvultures
गृध्राः:
Karta
TypeNoun
Rootगृध्र
Formmasculine, nominative, plural
बलाश्नाःcrows (a kind of bird; often glossed as crow/raven)
बलाश्नाः:
Karta
TypeNoun
Rootबलाश्न
Formmasculine, nominative, plural
कङ्काःkankas (herons/raptorial birds; ominous birds)
कङ्काः:
Karta
TypeNoun
Rootकङ्क
Formmasculine, nominative, plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formindeclinable
परिपेतुःflew about, circled around
परिपेतुः:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-√पत्
Formperfect, 3rd person, plural, parasmaipada
मुदाwith joy
मुदा:
Karana
TypeNoun
Rootमुद्
Formfeminine, instrumental, singular
युताःendowed with, accompanied by
युताः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुत
Formmasculine, nominative, plural (agreeing with गृध्राः...कङ्काः)

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
R
Rāma (Paraśurāma)
C
clouds (jaladāḥ)
S
sky (vyoma)
B
blood (rudhira)
W
winds (vātāḥ)
E
earth (vasundharā)
V
vultures (gṛdhrāḥ)
C
crows
K
kites (kāṅkāḥ)