ययातिदौहित्रपुण्यसमुच्चयः | Yayāti and the Grandsons’ Consolidation of Merit
नारदजी कहते हैं--इसी समय उन राजाओंने अपनी माता माधवीको देखा, जो मृगोंकी भाँति उन्हींके साथ विचरती हुई क्रमश: वहाँ आ पहुँची थी। उसे प्रणाम करके राजाओंने इस प्रकार पूछा--'तपोधने! यहाँ आपके पधारनेका क्या प्रयोजन है? हम आपकी किस आज्ञाका पालन करें? हम सभी आपके पुत्र हैं; अतः हमें आप योग्य सेवाके लिये आज्ञा प्रदान करें” ।। तेषां तद् भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा । पितरं समुपागच्छद् ययातिं सा ववन्द च,उनकी ये बातें सुनकर माधवीको बड़ी प्रसन्नता हुई। वह अपने पिता ययातिके पास गयी और उसने उन्हें प्रणाम किया
nārada uvāca—etasminn eva kāle te rājānaḥ svamātaraṃ mādhavīṃ dadṛśuḥ, yā mṛgīva taiḥ saha vicaramāṇā kramāś tatraivopāgatā. tāṃ praṇamya rājānaḥ evam apṛcchan—“tapodhane! iha bhavatyā āgamanasya kiṃ prayojanam? vayaṃ tava kām ājñāṃ pālayāma? vayaṃ sarve tava putrāḥ; ataḥ yogyasevāyai asmān ājñāpayasva.” teṣāṃ tad bhāṣitaṃ śrutvā mādhavī parayā mudā pitaram upāgacchat; yajātiṃ sā vavande ca.
Nārada berkata: Pada saat itu para raja melihat ibu mereka, Mādhavī, yang—laksana rusa betina—telah mengembara bersama mereka dan kini tiba di sana setahap demi setahap. Setelah bersujud hormat, para raja bertanya: “Wahai yang kaya tapa, apa maksud kedatanganmu ke sini? Titah apa yang harus kami laksanakan? Kami semua adalah putra-putramu; maka perintahkanlah kami pada pelayanan yang patut.” Mendengar ucapan mereka, Mādhavī dipenuhi sukacita; ia mendekati ayahnya, Yayāti, dan bersujud kepadanya.
नारद उवाच
The verse highlights dharma expressed as reverence and readiness to serve one’s mother and elders. The kings’ humility—bowing first, then asking what duty they should perform—models ethical conduct grounded in obedience, gratitude, and proper service (yogyasevā).
The kings encounter their mother Madhavi, who has been moving along with them. They respectfully inquire why she has come and what she wishes them to do. Pleased by their words, Madhavi goes to her father Yayati and offers him obeisance.