Shloka 83

नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिण: । अच्छे कुलमें उत्पन्न, शीलवान्‌, इशारे समझनेवाले, निल्लुरतारहित (दयालु), देशकालके विधानको समझनेवाले और स्वामीके अभीष्ट कार्यकी सिद्धि तथा हित चाहनेवाले मनुष्योंको राजा सदा सभी कार्योंके लिये अपना मन्त्री बनावे,इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि सभ्यादिलक्षणकथने त्रय्शीतितमो<5ध्याय:

nityam artheṣu sarveṣu rājā kurvīta mantriṇaḥ |

Bhishma berkata: Dalam segala urusan negara, raja hendaknya senantiasa mengangkat menteri—orang-orang yang lahir dari keluarga baik, berperilaku luhur, cepat menangkap isyarat, bebas dari kekejaman (berbelas kasih), cakap menimbang aturan tempat dan waktu, serta setia mewujudkan kehendak sang penguasa sambil mengupayakan kesejahteraan sejatinya.

नित्यम्always
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
अर्थेषुin matters/affairs
अर्थेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Plural
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Locative, Plural
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कुर्वीतshould make/appoint
कुर्वीत:
TypeVerb
Rootकृ
FormVidhi-ling (Optative), Present-system, 3rd, Singular, Parasmaipada
मन्त्रिणःministers/counsellors
मन्त्रिणः:
Karma
TypeNoun
Rootमन्त्रिन्
FormMasculine, Accusative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
T
the king (rājā)
M
ministers/counsellors (mantriṇaḥ)

Educational Q&A

A king must rely on qualified ministers in every affair; the ideal counsellor combines good character, perceptiveness, compassion, contextual judgment (place and time), and loyal commitment to both the ruler’s aims and his genuine welfare.

In the Shanti Parva’s instruction on royal duty, Bhishma continues advising Yudhishthira on governance, here specifying the traits by which a king should choose and appoint his ministers.