Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन

Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments

आर्जवेन च सम्पन्नो धृत्या बुद्धया च भारत । यथार्थ प्रतिगृह्लीयात्‌ कामक्रोधौ च वर्जयेत्‌,भरतनन्दन! राजाको चाहिये कि वह सरल स्वभावसे सम्पन्न हो, धैर्य तथा बुद्धिके बलसे सत्यको ही ग्रहण करे और काम-क्रोधका परित्याग कर दे

ārjavena ca sampanno dhṛtyā buddhyā ca bhārata | yathārthaṃ pratigṛhṇīyāt kāmakrodhau ca varjayet, bharatanandana ||

Wahai Bhārata! Seorang raja hendaknya berhias kelurusan hati; dengan keteguhan dan kebijaksanaan yang jernih ia menerima hanya yang benar dan nyata, serta menanggalkan nafsu dan amarah—wahai kebanggaan wangsa Bharata.

आर्जवेनby/with straightforwardness
आर्जवेन:
Karana
TypeNoun
Rootआर्जव (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सम्पन्नःendowed/possessed (of)
सम्पन्नः:
TypeAdjective
Rootसम्पन्न (कृदन्त; सम्+पद्)
FormMasculine, Nominative, Singular
धृत्याby/with firmness, patience
धृत्या:
Karana
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
बुद्ध्याby/with intellect
बुद्ध्या:
Karana
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
यथार्थम्the truth, what is real
यथार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootयथार्थ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रतिगृह्णीयात्should accept/receive
प्रतिगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootप्रति+ग्रह् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कामक्रोधौdesire and anger
कामक्रोधौ:
Karma
TypeNoun
Rootकाम + क्रोध (प्रातिपदिके)
FormMasculine, Accusative, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
वर्जयेत्should avoid, should shun
वर्जयेत्:
TypeVerb
Rootवर्ज् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
भरतनन्दनO delight of Bharata (descendant of Bharata)
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरत + नन्दन (प्रातिपदिके)
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira (addressed as Bhārata/Bharatanandana)

Educational Q&A

A ruler should cultivate straightforwardness and, guided by fortitude and discernment, adhere to truth while renouncing the destabilizing impulses of desire and anger.

In the Śānti Parva dialogue on kingship and dharma, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on the inner virtues required of a king—especially truthful judgment and mastery over kāma and krodha.