Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

भीष्मदर्शनार्थं प्रस्थानम्

Departure to Behold Bhīṣma

एवमुक्त: प्रत्युवाच धर्मपुत्रो युधिष्ठिर: । सात्यकिके इस प्रकार कहनेपर धर्मपुत्र युधिष्ठिरने अर्जुनको यह आदेश दिया ।।

yudhiṣṭhira uvāca | yujyatāṁ me rathavaraḥ phālgunāpratima-dyute | ataḥ puraḥsarāś cāpi nivartantu dhanañjaya ||

Mendengar itu, Yudhiṣṭhira putra Dharma menjawab: “Wahai Arjuna (Phālguna) yang tiada banding kemilaunya, siapkan kereta perangnya yang terbaik untukku. Dan engkau, Dhanañjaya, suruhlah mereka yang telah berjalan di depan agar kembali.”

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
TypeAdjective
Rootवच्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
धर्मपुत्रःDharma’s son (Yudhiṣṭhira)
धर्मपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
युज्यताम्let (it) be yoked / harnessed
युज्यताम्:
TypeVerb
Rootयुज्
FormImperative (लोट्), 3rd, Singular, Atmanepada, passive/impersonal sense: 'let it be yoked'
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form1st, Genitive, Singular
रथवरःthe excellent chariot
रथवरः:
Karta
TypeNoun
Rootरथवर
FormMasculine, Nominative, Singular
फाल्गुनO Phālguna (Arjuna)
फाल्गुन:
Sampradana
TypeNoun
Rootफाल्गुन
FormMasculine, Vocative, Singular
अप्रतिमO incomparable one
अप्रतिम:
Sampradana
TypeAdjective
Rootअप्रतिम
FormMasculine, Vocative, Singular
द्युतिःsplendour, radiance
द्युतिः:
TypeNoun
Rootद्युति
FormFeminine, Nominative, Singular
अतःtherefore / hence
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः
पुरःसराःthose going in front, the vanguard
पुरःसराः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरःसर
FormMasculine, Nominative, Plural
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
निवर्तन्तुlet them turn back / return
निवर्तन्तु:
TypeVerb
Rootवृत्
FormImperative (लोट्), 3rd, Plural, Atmanepada
धनंजयO Dhanañjaya (Arjuna)
धनंजय:
Sampradana
TypeNoun
Rootधनंजय
FormMasculine, Vocative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
A
Arjuna (Phālguna, Dhanañjaya)
C
chariot (ratha)
V
vanguard/forerunners (puraḥsarāḥ)
B
Bhīṣma (implied by context of not troubling him)

Educational Q&A

Even in a time shaped by war, dharma expresses itself as restraint and compassion: Yudhiṣṭhira avoids needless display and crowding, showing respect for a suffering elder (Bhīṣma) and choosing a quieter, more considerate approach.

After hearing prior counsel, Yudhiṣṭhira instructs Arjuna to have his chariot prepared and to send back the vanguard/attendants so that only a small party proceeds—so as not to inconvenience Bhīṣma and to approach him with due decorum.