Previous Verse
Next Verse

Shloka 86

Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)

ते सहस्रार्चिषं देवं प्रविशन्तीह शुश्रुम । ब्रह्म! परंतु आपने मोक्षको परम शान्ति एवं परम सुखस्वरूप बताया है। जो मुक्त होते हैं, वे पुण्य और पापसे रहित हो सहस्रों किरणोंसे प्रकाशित होनेवाले भगवान्‌ नारायणदेवमें प्रवेश करते हैं, यह बात मैंने सुन रखी है,ततस्तिष्ये5थ सम्प्राप्ते युगे कलिपुरस्कृते । एकपादस्थितो धर्मो यत्र तत्र भविष्यति “तदनन्तर पुष्य नक्षत्रमें कलियुगका पदार्पण होगा। उस समय यत्र-तत्र धर्मका एक चरण ही शेष रह जायगा”

te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśantīha śuśruma | brahma! paraṃ tu āpne mokṣaṃ paramaśāntiṃ evaṃ parama-sukha-svarūpaṃ vaktum ārabdhavān asi | ye muktāḥ, te puṇya-pāpa-rahitāḥ sahasra-kiraṇaiḥ prakāśamāne bhagavati nārāyaṇe deve praviśanti—iti mayā śrutam | tataḥ tiṣye ’tha samprāpte yuge kali-puraskṛte | ekapāda-sthito dharmo yatra tatra bhaviṣyati ||

Janamejaya berkata: “Kami telah mendengar bahwa mereka yang terbebaskan memasuki Sang Dewa yang menyala dengan seribu nyala. Wahai Brahmana, engkau telah menyebut mokṣa sebagai kedamaian tertinggi dan wujud kebahagiaan tertinggi. Aku pun mendengar bahwa mereka yang merdeka—bebas dari pahala dan dosa—melebur ke dalam Bhagavān Nārāyaṇa yang bercahaya oleh ribuan sinar. Dan setelah itu, ketika Kali-yuga bermula di bawah asterisme Puṣya (Tiṣya), Dharma akan tinggal berdiri pada satu kaki saja, tampak hanya di sana-sini.”

तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, plural
सहस्रार्चिषम्having a thousand rays/flames
सहस्रार्चिषम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहस्रार्चिस्
Formmasculine, accusative, singular
देवम्the god
देवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव
Formmasculine, accusative, singular
प्रविशन्तिenter
प्रविशन्ति:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formpresent, third, plural, parasmaipada
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
शुश्रुमI have heard
शुश्रुम:
TypeVerb
Rootश्रु
Formperfect, first, singular, parasmaipada
ततःthen/thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तिष्येin (the nakshatra) Tiṣya (Puṣya)
तिष्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतिष्य
Formmasculine, locative, singular
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
सम्प्राप्तेwhen (it) has arrived/occurred
सम्प्राप्ते:
Adhikarana
TypeParticiple
Rootसम्-प्र-आप्
Formneuter, locative, singular, past passive participle
युगेin the age (yuga)
युगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुग
Formneuter, locative, singular
कलि-पुरस्कृतेwhen Kali is put in front/when Kali is predominant (i.e., in Kali-yuga)
कलि-पुरस्कृते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकलि-पुरस्कृत
Formneuter, locative, singular, past passive participle used adjectivally
एक-पाद-स्थितःstanding on one foot/with only one quarter remaining
एक-पाद-स्थितः:
Karta
TypeAdjective
Rootएकपादस्थित
Formmasculine, nominative, singular, past passive participle used adjectivally
धर्मःdharma/righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
Formmasculine, nominative, singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू
Formsimple future, third, singular, parasmaipada

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
B
Brahman (sage addressed)
N
Nārāyaṇa
M
Mokṣa
D
Dharma
K
Kali Yuga
P
Puṣya/Tiṣya Nakṣatra