Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)

'देवश्रेष्ठगण! मैंने प्रवृत्तिप्रधान गुणके सहित तुमलोगोंकी सृष्टि की है, अतः लोकेश्चरो! जबतक कल्पका अन्त न हो जाय, तबतक तुमलोग अपने अधिकारके अनुसार लोगोंका हितचिन्तन करते रहो ।। मरीचिरड्।िराश्षात्रि: पुलस्त्य: पुलहः क्रतु: । वसिष्ठ इति सप्तैते मानसा निर्मिता हि ते,“मरीचि, अंगिरा, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु और वसिष्ठ--ये सात ऋषि ब्रह्माजीके द्वारा मनसे उत्पन्न किये गये हैं

devāśreṣṭhagaṇāḥ! mayā pravṛttipradhānaguṇakaiḥ saha yuṣmākaṃ sṛṣṭiḥ kṛtā; ataḥ lokeśvarāḥ! yāvat kalpāntaṃ na bhavati, tāvat yuṣmākaṃ svādhikārānusāreṇa lokānāṃ hitacintanaṃ kuruta. marīcir aṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ vasiṣṭha iti saptaite mānasā nirmitā hi te.

Vaiśampāyana berkata: “Wahai para dewa yang utama! Aku telah menciptakan kalian dengan sifat yang condong pada pravṛtti—kecenderungan untuk bertindak dan menegakkan tatanan. Karena itu, wahai para penguasa dunia, hingga tiba akhir kalpa, teruslah memikirkan dan memajukan kesejahteraan makhluk sesuai wilayah kewenangan masing-masing. Marīci, Aṅgiras, Atri, Pulastya, Pulaha, Kratu, dan Vasiṣṭha—ketujuh resi ini sungguh merupakan putra-putra minda (manas-putra) Brahmā.”

मरीचिःMarici
मरीचिः:
Karta
TypeNoun
Rootमरीचि
FormMasculine, Nominative, Singular
अङ्गिराःAngiras
अङ्गिराः:
Karta
TypeNoun
Rootअङ्गिरस्
FormMasculine, Nominative, Singular
अत्रिःAtri
अत्रिः:
Karta
TypeNoun
Rootअत्रि
FormMasculine, Nominative, Singular
पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपुलस्त्य
FormMasculine, Nominative, Singular
पुलहःPulaha
पुलहः:
Karta
TypeNoun
Rootपुलह
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रतुःKratu
क्रतुः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रतु
FormMasculine, Nominative, Singular
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootवसिष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
सप्तseven
सप्त:
Karta
TypeAdjective
Rootसप्त
FormMasculine, Nominative, Plural
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
मानसाःmind-born; mental
मानसाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमानस
FormMasculine, Nominative, Plural
निर्मिताःcreated; fashioned
निर्मिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्मित
FormMasculine, Nominative, Plural
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Devas (foremost gods)
L
Lokeśvaras (world-rulers)
K
Kalpa
B
Brahmā
M
Marīci
A
Aṅgiras
A
Atri
P
Pulastya
P
Pulaha
K
Kratu
V
Vasiṣṭha
S
Saptaṛṣis

Educational Q&A

Cosmic administrators (devas/lokeśvaras) are enjoined to uphold dharma through active engagement (pravṛtti) by working for the welfare of beings within their allotted authority, continuously until the end of the cosmic cycle.

Vaiśampāyana reports a creation-and-duty instruction: the gods are reminded that they were created with an action-oriented disposition and are commanded to keep promoting the world’s welfare until kalpānta; the passage then identifies the seven mind-born sages of Brahmā (the Saptaṛṣis).