धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
“महाबली वासुदेव सम्पूर्ण भूतोंके आत्मा हैं। पृथ्वी, जल, तेज, वायु और आकाश--ये पाँच महाभूत हैं ।। ते समेता महात्मान: शरीरमिति संज्ञितम् । तदा विशति यो ब्रद्यान्नदृश्यो लघुविक्रम:,“वे सब महाभूत एक साथ मिलकर ही शरीर नाम धारण करते हैं। ब्रह्म! उस समय अदृश्यभावसे जो शीघ्रगामी चेतन उसमें प्रवेश करता है, वही जीवात्मा है
bhīṣma uvāca | mahābalī vāsudevaḥ sampūrṇa-bhūtānām ātmā | pṛthivī jalaṃ tejo vāyur ākāśaś ca—etāni pañca mahābhūtāni || te sametā mahātmānaḥ śarīram iti saṃjñitam | tadā viśati yo brahman adṛśyo laghu-vikramaḥ ||
Bhīṣma berkata: “Vāsudeva yang mahaperkasa adalah Ātman batin seluruh makhluk. Bumi, air, api/tejas, angin, dan ruang—itulah lima mahābhūta. Ketika mahābhūta itu berpadu, keseluruhannya disebut ‘tubuh’. Lalu, wahai Brahmana, prinsip kesadaran yang tak terlihat dan bergerak cepat yang memasukinya—itulah yang disebut jīva.”
भीष्म उवाच