Previous Verse
Next Verse

Shloka 88

Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)

मैं ऐसा वाक्य बोलूँगी, जो सार्थक होगा। उसमें अर्थभेद नहीं होगा। वह न्याययुक्त होगा। उसमें आवश्यकतासे अधिक, कर्णकटु एवं संदेह-टजनक पद नहीं होंगे। इस प्रकार मैं परम उत्तम वाक्य बोलूँगी ।। न गुर्वक्षरसंयुक्ते पराड्मुखसुखं न च । नानृतं न त्रिवर्गेण विरुद्ध नाप्यसंस्कृतम्‌,मेरे इस वचनमें गुरु एवं निष्ठर अक्षरोंका संयोग नहीं होगा; उसमें कोमलकान्त सुकुमार पदावली होगी। वह पराड्मुख व्यक्तियोंके लिये सुखद नहीं होगा। वह न तो झूठ होगा न धर्म, अर्थ और कामके विरुद्ध और संस्कारशून्य ही होगा

bhīṣma uvāca | ahaṃ tādṛśaṃ vākyaṃ vakṣyāmi yat sārthakaṃ bhaviṣyati | tasminn artha-bhedo na bhaviṣyati | tad nyāya-yuktaṃ bhaviṣyati | tasminn āvaśyakatāyā adhikaṃ na bhaviṣyati, na ca karṇa-kaṭuṃ na ca saṃśaya-janakaṃ padam | evaṃ paramottamaṃ vākyaṃ vakṣyāmi || na guru-akṣara-saṃyukte parāṅmukha-sukhaṃ na ca | nānṛtaṃ na tri-vargeṇa viruddhaṃ nāpy asaṃskṛtam ||

Bhīṣma berkata: “Aku akan mengucapkan kata-kata yang sungguh bermakna; tiada kerancuan makna di dalamnya. Ia berlandaskan keadilan dan nalar yang benar; tidak melampaui yang perlu, tidak menyakitkan telinga, dan tidak disusun dengan ungkapan yang menimbulkan ragu. Demikianlah akan kuucapkan tutur yang terbaik. Ucapanku tidak akan dipenuhi suku kata yang berat dan kasar; ia tersusun dalam diksi yang lembut dan elok. Namun bagi mereka yang berpaling dari jalan dharma, ia tidak akan terasa menyenangkan. Ia tidak palsu, tidak bertentangan dengan tiga tujuan hidup—dharma, artha, dan kāma—dan tidak pula tanpa tata-krama serta kehalusan budi.”

nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
guru-akṣara-saṃyuktein (speech) joined with heavy/harsh syllables
guru-akṣara-saṃyukte:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootguru-akṣara-saṃyukta
Formneuter, locative, singular
parāṅmukha-sukhampleasure (for) the averse/turned-away
parāṅmukha-sukham:
Karta
TypeNoun
Rootparāṅmukha-sukha
Formneuter, nominative, singular
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
anṛtamfalsehood, untruth
anṛtam:
Karta
TypeNoun
Rootanṛta
Formneuter, nominative, singular
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
tri-vargeṇawith/against the three aims (dharma-artha-kāma)
tri-vargeṇa:
Karana
TypeNoun
Roottri-varga
Formmasculine, instrumental, singular
viruddhamcontrary, opposed
viruddham:
Karta
TypeAdjective
Rootviruddha
Formneuter, nominative, singular
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
apieven, also
api:
TypeIndeclinable
Rootapi
asaṃskṛtamuncultured, unrefined, ungrammatical
asaṃskṛtam:
Karta
TypeAdjective
Rootasaṃskṛta
Formneuter, nominative, singular

भीष्य उवाच

B
Bhīṣma