जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
इसी प्रकार प्रकृति और पुरुषकी एकता और अनेकताको समझना चाहिये। अव्यक्त प्रकृतिका पुरुषसे जो नित्य भेद है, उसके यथार्थज्ञानसे पुरुष उसके बन्धनसे मुक्त हो जाता है। इसीको मोक्ष कहा गया है ।। पज्चविंशतिकस्यास्य यो<यं देहेषु वर्तते । एष मोक्षयितव्येति प्राहुरव्यक्तगोचरात्,इस शरीरमें जो पचीसवाँ तत्त्व अन्तर्यामी पुरुष विद्यमान है, उसे अव्यक्तके कार्यभूत महत्तत्त्वादिके बन्धनसे मुक्त करना आवश्यक है, ऐसा विद्वान् पुरुष कहते हैं
prajñāpayanti—prakṛti-puruṣayoḥ aikyaṃ nānātvam caiva yathāvat boddhavyam | avyaktāyāḥ prakṛteḥ puruṣeṇa saha yo nitya-bhedaḥ, tasya tattva-jñānāt puruṣaḥ tasyā bandhanāt pramucyate; etad eva mokṣa iti || pañcaviṃśatikasyāsya yo ’yaṃ deheṣu vartate | eṣa mokṣayitavya iti prāhur avyaktagocarāt ||
Demikianlah kesatuan dan kemajemukan Prakṛti dan Puruṣa harus dipahami. Ketika pengetahuan sejati muncul bahwa Prakṛti yang Tak-Termanifest (Avyakta) itu kekal berbeda dari Puruṣa, maka Puruṣa terbebas dari belenggunya—itulah yang disebut mokṣa. Orang bijak menyatakan bahwa Puruṣa yang bersemayam di dalam tubuh, prinsip ke-25, harus dibebaskan dari ikatan akibat Avyakta, yakni evolusi-evolusinya seperti Mahat dan seterusnya.
वसिष्ठ उवाच