Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda

Aging and Death Cannot Be Overstepped

गुणानां महदादीनामुत्पत्तिश्व॒ परस्परम्‌ । अधिष्ठानात्‌ क्षेत्रमाहुरेतत्तत्‌ पजचविंशकम्‌,महत्तत््व आदि गुणोंकी उत्पत्ति प्रकृति और पुरुषके परस्पर संयोगसे होती है; अतः एक-दूसरेका अधिष्ठान होनेके कारण पुरुषको भी क्षेत्र कहते हैं

guṇānāṁ mahad-ādīnām utpattiś ca parasparam | adhiṣṭhānāt kṣetram āhur etat tat pañcaviṁśakam ||

Vasiṣṭha berkata: Prinsip-prinsip yang termanifest—bermula dari Mahat dan seterusnya—lahir melalui pertautan timbal balik Prakṛti dan Puruṣa. Karena masing-masing menjadi penopang (adhiṣṭhāna) bagi yang lain, keseluruhan ini disebut ‘kṣetra’, medan; maka dalam kerangka dua puluh lima prinsip, bahkan Puruṣa pun disebut kṣetra.

गुणानाम्of the qualities (gunas)
गुणानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Genitive, Plural
महत्-आदीनाम्of (the principles) beginning with Mahat
महत्-आदीनाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootमहत् + आदि
FormNeuter, Genitive, Plural
उत्पत्तिःorigination, arising
उत्पत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्पत्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
परस्परम्mutually, with one another
परस्परम्:
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
अधिष्ठानात्from/because of being a support (substratum)
अधिष्ठानात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअधिष्ठान
FormNeuter, Ablative, Singular
क्षेत्रम्field (kṣetra)
क्षेत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षेत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
आहुःthey say, they call
आहुः:
TypeVerb
Rootअह् (ब्रू/अह् = to say)
FormPerfect, 3rd, Plural
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
पञ्चविंशकम्the set of twenty-five (tattvas)
पञ्चविंशकम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootपञ्चविंशक
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha
P
Prakṛti
P
Puruṣa
M
Mahat
K
Kṣetra
P
Pañcaviṁśati-tattva (twenty-five principles)