Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs

आत्मा तो जन्म-मृत्युसे रहित, अनन्त, सबका द्रष्टा और निर्विकार है। वह सत्त्व आदि गुणोंमें केवल अभिमान करनेके कारण ही गुणस्वरूप कहलाता है ।। गुणा गुणवत:ः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणा: । तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिन:,गुण तो गुणवानमें ही रहते हैं। निर्गुण आत्मामें गुण कैसे रह सकते हैं। अतः गुणोंके स्वरूपको जाननेवाले विद्वान्‌ पुरुषोंका यही सिद्धान्त है कि जब जीवात्मा इन गुणोंको प्रकृतिका कार्य मानकर उनमें अपनेपनका अभिमान त्याग देता है, उस समय वह देह आदिमें आत्मबुद्धिका परित्याग करके अपने विशुद्ध परमात्म-स्वरूपका साक्षात्कार करता है

ātmā tu janma-mṛtyu-rahitaḥ, anantaḥ, sarvasya draṣṭā ca nirvikāraḥ. sa sattvādi-guṇeṣu kevalam abhimāna-kāraṇād eva guṇa-svarūpa iti kathyate. guṇā guṇavataḥ santi, nirguṇasya kuto guṇāḥ. tasmād evaṃ vijānanti ye janā guṇa-darśinaḥ: yadā jīvātmā etān guṇān prakṛteḥ kāryam iti matvā teṣu ātmīyatvābhimānaṃ tyajati, tadā sa dehādiṣu ātma-buddhiṃ parityajya sva-viśuddha-paramātma-svarūpasya sākṣātkāraṃ karoti.

Sang Diri bebas dari lahir dan mati, tak terbatas, saksi bagi segala, dan tak berubah. Ia disebut ‘berhakikat guṇa’ hanya karena, oleh keakuan, Ia keliru mengidentifikasi diri dengan sattva dan kualitas-kualitas lainnya. Kualitas hanya melekat pada yang berkualitas; bagaimana mungkin kualitas ada pada yang tanpa kualitas? Karena itu, para bijak yang benar-benar menyingkap hakikat guṇa berpegang pada kesimpulan ini: ketika jiwa-individual memahami guṇa sebagai hasil Prakṛti dan meninggalkan rasa ‘milikku’ terhadapnya, ia menanggalkan anggapan bahwa tubuh dan yang lain adalah Diri, lalu menyadari jati dirinya yang murni sebagai Sang Diri Tertinggi.

गुणाःqualities
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Plural
गुणवतःof the possessor of qualities
गुणवतः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootगुणवत्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सन्तिare
सन्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
निर्गुणस्यof the quality-less (one)
निर्गुणस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनिर्गुण
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
कुतःwhence? how (could there be)?
कुतः:
TypeIndeclinable
Rootकुतः
गुणाःqualities
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Plural
तस्मात्therefore
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतस्मात्
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
विजानन्तिunderstand, know
विजानन्ति:
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
येwho
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
जनाःpeople
जनाः:
Karta
TypeNoun
Rootजन
FormMasculine, Nominative, Plural
गुणदर्शिनःknowers/observers of the guṇas
गुणदर्शिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootगुणदर्शिन्
FormMasculine, Nominative, Plural

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha
Ā
Ātman
J
Jīvātman
P
Paramātman
P
Prakṛti
G
Guṇas (sattva, rajas, tamas)