Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Brahmacarya-Upāya: Jñāna, Śauca, and the Mind’s Role in Desire (शान्ति पर्व, अध्याय २०७)

द्वापरे मैथुनो धर्म: प्रजानामभवन्नूप । तथा कलियुगे राजन द्वन्ड्यमापेदिरे जना:,नरेश्वर! द्वापरयुगमें प्रजाके मनमें मैथुनधर्मका सूत्रपात हुआ। राजन! उसी तरह कलियुगमें भी लोग मैथुनधर्मको प्राप्त होने लगे

dvāpare maithuno dharmaḥ prajānām abhavan nṛpa | tathā kaliyuge rājan dvandyam āpedire janāḥ ||

Wahai raja, pada zaman Dvāpara dorongan menuju persetubuhan (maithuna) menjadi kecenderungan yang mengatur kehidupan manusia. Demikian pula, wahai Rājan, pada zaman Kali orang-orang dikuasai oleh dwandwa—tarikan pasangan-pasangan yang berlawanan—sehingga perilaku mereka makin digerakkan oleh pertentangan, suka dan benci.

dvāparein the Dvāpara (age)
dvāpare:
Adhikarana
TypeNoun
Rootdvāpara
FormMasculine, Locative, Singular
maithunaḥsexual (marital) intercourse
maithunaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootmaithuna
FormMasculine, Nominative, Singular
dharmaḥduty; practice; norm
dharmaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootdharma
FormMasculine, Nominative, Singular
prajānāmof the creatures/people
prajānām:
Adhikarana
TypeNoun
Rootprajā
FormFeminine, Genitive, Plural
abhavatarose; came to be
abhavat:
TypeVerb
Rootbhū
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
nṛpaO king
nṛpa:
TypeNoun
Rootnṛpa
FormMasculine, Vocative, Singular
tathāso; likewise
tathā:
TypeIndeclinable
Roottathā
kali-yugein the Kali age
kali-yuge:
Adhikarana
TypeNoun
Rootkali-yuga
FormMasculine, Locative, Singular
rājanO king
rājan:
TypeNoun
Rootrājan
FormMasculine, Vocative, Singular
dvandyamduality; conflict of opposites
dvandyam:
Karma
TypeNoun
Rootdvandya
FormNeuter, Accusative, Singular
āpedireattained; came to
āpedire:
TypeVerb
Rootāp
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
janāḥpeople
janāḥ:
Karta
TypeNoun
Rootjana
FormMasculine, Nominative, Plural
nara-īśvaraO lord of men (king)
nara-īśvara:
TypeNoun
Rootnara-īśvara
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
T
the king (Yudhiṣṭhira, implied addressee)
D
Dvāpara-yuga
K
Kali-yuga

Educational Q&A

Bhīṣma outlines a yuga-based ethical psychology: in Dvāpara, society becomes increasingly oriented toward maithuna (sexual union as a dominant impulse), while in Kali people are overtaken by dvandva—inner and outer conflicts born of opposites—leading to instability in conduct and judgment.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the king on dharma and the changing character of ages (yugas). Here he contrasts Dvāpara and Kali, describing how prevailing human tendencies shift and how these shifts affect social and moral life.