Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः

Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’

(अहमेको न मे कक्षरिन्नाहमन्यस्य कस्यचित्‌ । न तं पश्यामि यस्याहं तं न पश्यामि यो मम ।।) मैं तो अकेला हूँ। न तो दूसरा कोई मेरा है और न मैं किसी दूसरेका हूँ। मैं उस पुरुषको नहीं देखता, जिसका मैं होऊँ तथा उसको भी नहीं देखता, जो मेरा हो (न मुझपर किसीकी ममता है, न मेरा ही किसीपर ममत्व) ।। आत्मापि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम । यथा मम तथाअन्‍न्येषामिति चिन्त्य न मे व्यथा | एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहष्पे न च व्यथे

aham eko na me kaścid nāham anyasya kasyacit | na taṃ paśyāmi yasyāhaṃ taṃ na paśyāmi yo mama || ātmāpi cāyaṃ na mama sarvā vā pṛthivī mama | yathā mama tathā anyeṣām iti cintya na me vyathā | etāṃ buddhim ahaṃ prāpya na praharṣe na ca vyathe ||

Sang Brahmana berkata: “Aku sendirian. Tak seorang pun sungguh milikku, dan aku pun bukan milik siapa pun. Aku tak melihat seseorang yang kepadanya aku dapat dikatakan ‘milik’, dan aku pun tak melihat siapa pun yang dapat disebut ‘milikku’. Bahkan diri ini bukan ‘milikku’, apalagi seluruh bumi. Dengan merenungkan bahwa apa yang berlaku bagiku berlaku pula bagi yang lain, aku tak merasakan pedih. Setelah mencapai pemahaman ini, aku tidak bersorak dalam suka, dan tidak pula remuk dalam duka.”

अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
एकःalone, single
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
मेof me, my
मे:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
कश्चित्anyone, someone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
अन्यस्यof another
अन्यस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootअन्य
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
कस्यचित्of anyone
कस्यचित्:
Sambandha
TypePronoun
Rootकिम्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पश्यामिI see
पश्यामि:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
पश्यामिI see
पश्यामि:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममmine
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
आत्माself
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
and
:
TypeIndeclinable
Root
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
ममmine
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
सर्वाentire
सर्वा:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
पृथिवीearth
पृथिवी:
Karta
TypeNoun
Rootपृथिवी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममmine
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
ममto me / my
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
तथाso, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्येषाम्of others
अन्येषाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootअन्य
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
चिन्त्यhaving reflected
चिन्त्य:
TypeVerb
Rootचिन्त्
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः), अव्ययभाव, कर्तरि
not
:
TypeIndeclinable
Root
मेto me / for me
मे:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
व्यथाdistress, pain
व्यथा:
Karta
TypeNoun
Rootव्यथा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एताम्this
एताम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बुद्धिम्understanding, attitude
बुद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootबुद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः), अव्ययभाव, कर्तरि
not
:
TypeIndeclinable
Root
प्रहृष्येI rejoice
प्रहृष्ये:
TypeVerb
Rootप्र-हृष्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन, आत्मनेपद
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
व्यथेI grieve
व्यथे:
TypeVerb
Rootव्यथा
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन, आत्मनेपद

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (a Brahmin speaker)
आत्मा (self)
पृथिवी (earth)