Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyāya 174: Karma as an inescapable companion (कर्मानुगमन-उपदेश)

उसी समय दिव्य-धेनु दक्षकन्या सुरभिदेवी वहाँ आकर आकाशगमें ठीक चिताके ऊपर खड़ी हो गयीं ।।

tadā divyā dhenur dakṣakanyā surabhīdevī tatra āgatya ākāśe samyak citāyā upari tiṣṭhati sma | tasyā vaktrāc cyutaḥ phenaḥ kṣīramiśras tadānagha | so ’patad vai tataḥ tasyāṃ citāyāṃ rājadharmaṇaḥ, anagha |

Pada saat itu juga, sapi ilahi Surabhī—putri Dakṣa—datang dan berdiri di angkasa tepat di atas tumpukan kayu pembakaran. Wahai yang tak bercela, buih bercampur susu yang menetes dari mulutnya jatuh menimpa pira sang raja yang teguh dalam rājadharma.

तस्याof her
तस्या:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
वक्त्रात्from (her) mouth
वक्त्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवक्त्र
FormNeuter, Ablative, Singular
च्युतःfallen, dripping down
च्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootच्युत
FormMasculine, Nominative, Singular
फेनःfoam
फेनः:
Karta
TypeNoun
Rootफेन
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षीर-मिश्रःmixed with milk
क्षीर-मिश्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षीरमिश्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
अनघO sinless one
अनघ:
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Vocative, Singular
सःthat (foam)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपतत्fell
अपतत्:
TypeVerb
Rootपत्
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
indeed
:
TypeIndeclinable
Root
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
ततःthereupon, from that
ततः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootततः
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
चितायाम्on the funeral pyre
चितायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचिता
FormFeminine, Locative, Singular
राज-धर्मणःof King Dharma (Yudhiṣṭhira)
राज-धर्मणः:
TypeNoun
Rootराजधर्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
अनघO sinless one
अनघ:
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
Surabhi (divine cow)
D
Daksha
A
Akasha (sky)
C
Chita (funeral pyre)
R
Rajadharma (royal duty)

Educational Q&A

Rājadharma—righteous rule grounded in duty and protection of subjects—has a sanctifying power recognized beyond human society; the divine tribute symbolizes that ethical kingship aligns with cosmic order and is worthy of reverence.

As a king associated with rājadharma lies on the funeral pyre, the celestial cow Surabhī appears in the sky above it, and milk-mixed foam from her mouth falls onto the pyre, functioning like a divine offering or consecration.