Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Adhyāya 174: Karma as an inescapable companion (कर्मानुगमन-उपदेश)

निरयं प्राप्स्यति महत्‌ कृतघ्नोडयमिति प्रभो । तब देवताओंने गौतमको महान्‌ शाप देते हुए कहा--“यह पापी कृतघ्न है और दूसरा पति स्वीकार करनेवाली शूद्रजातीय स्त्रीके पेटसे बहुत दिनोंसे संतान पैदा करता आ रहा है। इस पापके कारण यह घोर नरकमें पड़ेगा” ।।

nirayaṁ prāpsyati mahat kṛtaghno ’yam iti prabho | tataḥ devatābhir gautamako mahān śāpaṁ dadbhiḥ proktaḥ— “eṣa pāpī kṛtaghnaḥ, dvitīya-pati-pratigrahāyāḥ śūdra-jātīyāḥ striyāḥ kukṣau bahu-dinaiḥ santānaṁ janayann āste | asya pāpasya kāraṇād eṣa ghora-narake patiṣyati” || etat prāha purā sarvaṁ nārado mama bhārata ||

Bhīṣma berkata: “Wahai tuan, ‘orang yang tak tahu berterima kasih ini akan jatuh ke neraka besar.’ Demikianlah para dewa, menjatuhkan kutuk yang dahsyat atas Gautamaka, berkata: ‘Pendosa ini tidak tahu berterima kasih; sudah lama ia memperanakkan anak-anak dalam rahim seorang perempuan Śūdra yang menerima suami kedua. Karena dosa ini ia akan dilemparkan ke neraka yang mengerikan.’ Semua itu, wahai Bharata, dahulu Nārada pernah menuturkannya kepadaku dengan lengkap.”

निरयम्hell
निरयम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिरय
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राप्स्यतिwill attain
प्राप्स्यति:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormSimple Future (Luṭ), 3rd, Singular
महत्great
महत्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Accusative, Singular
कृतघ्नःan ungrateful person
कृतघ्नः:
Karta
TypeNoun
Rootकृतघ्न
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this (one)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
प्रभोO lord
प्रभो:
Sampradana
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Vocative, Singular
एतत्this (statement/thing)
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राहsaid
प्राह:
TypeVerb
Rootप्र-आह्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
पुराformerly
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा
सर्वम्all (this)
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
नारदःNārada
नारदः:
Karta
TypeNoun
Rootनारद
FormMasculine, Nominative, Singular
ममto me / of me
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
भारतO Bhārata
भारत:
Sampradana
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
N
Narada
G
Gautamaka
T
the gods (devatāḥ)
B
Bharata (Yudhishthira as addressee)
N
naraka/niraya (hell)

Educational Q&A

The passage underscores that kṛtaghnatā (ingratitude) is a grave ethical fault with severe karmic consequences. It frames moral accountability as extending beyond social standing, emphasizing that betrayal of received good and persistent wrongdoing lead to painful retribution.

Bhishma recounts to Yudhishthira an earlier story he heard from Narada: the gods pronounce a powerful curse on Gautamaka, condemning him as sinful and ungrateful and declaring that, due to his misconduct, he will fall into a dreadful hell.