Next Verse

Shloka 1

Bala and Dharma in Kṣatriya Governance (बल-धर्म सम्बन्धः)

ऑपन-माजल छा अ<-छकऋाज (आपडद्धर्मपर्व) एकत्रिशदधिकशततमो< ध्याय: आप्त्तिग्रस्त राजाके कर्तव्यका वर्णन युधिछिर उवाच क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु । परिशड्किततवृत्तस्य श्रुतमन्त्रस्य भारत

Yudhiṣṭhira uvāca: kṣīṇasya dīrghasūtrasya sānukrośasya bandhuṣu | pariśaṅkitavṛttasya śrutamantrasya bhārata ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai Bhārata, jalan apakah yang masih tersisa bagi seorang raja yang telah terkuras kekuatan dan sumber dayanya; yang gemar menunda-nunda; yang karena belas kasih berlebihan kepada sanak-kerabatnya tidak sanggup membawa mereka menghadapi musuh, sebab takut mereka binasa; yang tingkah lakunya dicurigai (atau ia sendiri mencurigai tingkah laku para menterinya); dan yang musyawarahnya telah terdengar sehingga tak lagi rahasia? Bila penguasa demikian telah terhimpit malapetaka dan batinnya terguncang, apa yang harus ia lakukan agar terbebas dari krisis ini?”

युधिष्ठिरःYudhishthira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
क्षीणस्यof one who is diminished/exhausted
क्षीणस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootक्षीण
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
दीर्घसूत्रस्यof one who is procrastinating/slow in action
दीर्घसूत्रस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदीर्घसूत्र
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सानुक्रोशस्यof one who is compassionate
सानुक्रोशस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसानुक्रोश
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
बन्धुषुamong/with kinsmen
बन्धुषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबन्धु
FormMasculine, Locative, Plural
परिशङ्कितवृत्तस्यof one whose conduct is suspected
परिशङ्कितवृत्तस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपरिशङ्कितवृत्त
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
श्रुतमन्त्रस्यof one whose counsel/secret has been overheard
श्रुतमन्त्रस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootश्रुतमन्त्र
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
Sampradana
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhārata (address/title)

Educational Q&A

The verse frames a rāja-dharma problem: when a ruler is weakened materially and psychologically, divided by misplaced compassion, and compromised by distrust and leaked strategy, he must seek a disciplined, realistic remedy—restoring secrecy, decisive action, reliable counsel, and protective measures—rather than drifting in delay and fear.

In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira questions the elder authority (addressed as ‘Bhārata’) about what a distressed king should do when his power is depleted, his decision-making is delayed, his inner circle is unreliable or suspected, and his strategic counsel has been exposed—setting up Bhīṣma’s instruction on conduct in political calamity.