Previous Verse
Next Verse

Shloka 96

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

इत्येवं व्यवहारस्य व्यवहारत्वमिष्यते । महाराज! धर्मका ही दूसरा नाम व्यवहार है। लोकमें सतत सावधान रहनेवाले पुरुषके धर्मका किसी तरह लोप न हो

ity evaṁ vyavahārasya vyavahāratvam iṣyate | mahārāja! dharmakā hī dūsarā nāma vyavahāra hai | loke satata sāvadhāna rahanevāle puruṣa-ke dharma-kā kisī tarah lopa na ho, isīliye daṇḍa-kī āvaśyakatā hai, aur yahī us vyavahāra-kā vyavahāratvamḥ hai |

Demikianlah ‘kepraktisan’ (vyavahāratva) dari tata pergaulan dan peradilan diterima: dharma pada hakikatnya adalah nama lain dari vyavahāra, yakni laku yang patut di dunia. Agar dharma orang yang harus senantiasa waspada dalam masyarakat tidak merosot dengan cara apa pun, daṇḍa (hukuman) diperlukan; dan kebutuhan inilah yang menjadikan vyavahāra sungguh ‘praktis’.

इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एवम्in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
व्यवहारस्यof conduct / of practical usage (vyavahāra)
व्यवहारस्य:
TypeNoun
Rootव्यवहार
FormMasculine, Genitive, Singular
व्यवहारत्वम्the state/character of being vyavahāra (practical conduct-ness)
व्यवहारत्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootव्यवहारत्व
FormNeuter, Nominative, Singular
इष्यतेis accepted / is held to be
इष्यते:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular, Passive/Impersonal (accepted as)

भीष्म उवाच

B
Bhishma
M
Mahārāja (the king, i.e., Yudhiṣṭhira as addressee)
D
Dharma
D
Daṇḍa
V
Vyavahāra
L
Loka

Educational Q&A

Bhishma equates dharma with proper worldly conduct (vyavahāra) and argues that daṇḍa (punitive authority) is necessary to prevent dharma from declining in society; enforcement is what makes governance and legal practice effective.

In the Shanti Parva’s instruction on kingship and social order, Bhishma addresses the king (Yudhiṣṭhira) and explains why punishment and enforcement are integral to maintaining dharma in everyday social and legal life.