Next Verse

Shloka 1

Plakṣaprasravaṇa–Kārapacana tīrtha-varṇana and Nārada’s war briefing (Śalya-parva, Adhyāya 53)

इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत यदापर्वर्में बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक बावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५२ ॥। ऑपनआक्राा छा अं क्ााज त्रिपठ्चाशत्तमोड्ध्याय: ऋषियोंद्वारा कुरुक्षेत्रकी सीमा और महिमाका वर्णन ऋषय ऊचु: प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते सनातनं राम समन्तपञठ्चकम्‌ । समीजिरे यत्र पुरा दिवौकसो वरेण सत्रेण महावरप्रदा:

ṛṣaya ūcuḥ | prajāpater uttaravedir ucyate sanātanaṃ rāma samantapañcakam | samījire yatra purā divaukaso vareṇa satreṇa mahāvarapradāḥ ||

Demikianlah, dalam Śrī Mahābhārata, pada Śalya Parva, di dalam Yadā Parva, pada kisah ziarah-tirta Baladeva, selesailah bab kelima puluh dua tentang Sārasvatopākhyāna ॥52॥ Bab ke-53— Para resi menguraikan batas dan kemuliaan Kurukṣetra. Para resi berkata: “Wahai Rāma (Balarāma)! Samantapañcaka adalah tirtha yang purba dan kekal; ia disebut altar utara Prajāpati. Pada zaman dahulu para dewa berhimpun di sana dan melaksanakan satu sidang kurban (satra) yang agung, sehingga mereka menjadi penganugeraha anugerah-anugerah besar.”

ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Plural
प्रजापतेःof Prajāpati
प्रजापतेः:
Sambandha
TypeNoun
Rootप्रजापति
FormMasculine, Genitive, Singular
उत्तरवेदिःthe northern altar (uttaravedī)
उत्तरवेदिः:
TypeNoun
Rootउत्तरवेदी
FormFeminine, Nominative, Singular
उच्यतेis called
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, 3rd, Singular, Passive
सनातनम्eternal, ancient
सनातनम्:
TypeAdjective
Rootसनातन
FormNeuter, Accusative, Singular
रामO Rāma (Balarāma)
राम:
TypeNoun
Rootराम
FormMasculine, Vocative, Singular
समन्तपञ्चकम्Samantapañcaka (the ‘five’ tract/region)
समन्तपञ्चकम्:
TypeNoun
Rootसमन्तपञ्चक
FormNeuter, Accusative, Singular
समीजिरेassembled, gathered together
समीजिरे:
TypeVerb
Rootसम्-इ
FormPerfect, 3rd, Plural, Ātmanepada
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
पुराformerly, in ancient times
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
दिवौकसःthe dwellers of heaven (gods)
दिवौकसः:
Karta
TypeNoun
Rootदिवौकस्
FormMasculine, Nominative, Plural
वरेणby a boon / with a choice (as means)
वरेण:
Karana
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
सत्रेणby a satra-sacrifice (sessional rite)
सत्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootसत्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
महावरप्रदाःgranting great boons
महावरप्रदाः:
TypeAdjective
Rootमहावरप्रद
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

Ṛṣis (sages)
B
Balarāma (Rāma)
S
Samantapañcaka
P
Prajāpati
D
Divaukasaḥ (gods)
U
Uttaravedi (northern altar)
S
Satra (sacrificial session)

Educational Q&A

The verse frames Kurukṣetra/Samantapañcaka as a timeless ritual landscape: sacred places gain authority through ancient divine rites, and remembering such sanctity supports dharma by orienting human action toward reverence, restraint, and merit.

As Balarāma’s pilgrimage context begins, the sages describe the boundary and greatness of Kurukṣetra by identifying Samantapañcaka as Prajāpati’s ‘northern altar’ and recalling an ancient great satra performed there by the gods.