Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Book 10, Adhyāya 12: Aśvatthāmā’s Request for the Cakra and the Brahmaśiras Context

“मूढ ब्राह्मण! मैंने बारह वर्षोंतक अत्यन्त घोर ब्रह्मचर्यव्रतका पालन करके हिमालयकी घाटीमें रहकर बड़ी भारी तपस्याके द्वारा जिसे प्राप्त किया था, मेरे समान व्रतका पालन करनेवाली रुक्मिणीदेवीके गर्भसे जिसका जन्म हुआ है, जिसके रूपमें साक्षात्‌ तेजस्वी सनत्कुमारने ही मेरे यहाँ अवतार लिया है, वह प्रद्युम्न मेरा प्रिय पुत्र है। परंतु रणभूमिमें जिसकी कहीं तुलना नहीं है, मेरे इस परम दिव्य चक्रको कभी उस प्रद्युम्नने भी नहीं माँगा था, जिसकी आज तुमने माँग की है ।। रामेणातिबलेनैतन्नोक्तपूर्व कदाचन । न गदेन न साम्बेन यदिदं प्रार्थितं त्वया,“अत्यन्त बलशाली बलरामजीने भी पहले कभी ऐसी बात नहीं कही है। जिसे तुमने माँगा है, उसे गद और साम्बने भी कभी लेनेकी इच्छा नहीं की

mūḍha brāhmaṇa! mayā dvādaśa-varṣāṇi atyanta-ghora-brahmacarya-vrataṃ pālayitvā himālaya-guhāyāṃ nivasan mahā-tapasā yaḥ prāptaḥ, mamaiva vrata-samācāriṇyā rukmiṇyā devyā garbhāt yasya janma, yasya rūpe sākṣāt tejasvī sanatkumāra eva mama gṛhe avatīrṇaḥ, sa pradyumno mama priyaḥ putraḥ. kintu raṇabhūmau yasya kvacid api tulanā nāsti, etat mama parama-divyaṃ cakraṃ kadācit sa pradyumno 'pi na yācitavān, yad adya tvayā prārthitam. rāmeṇātibalena etan nokta-pūrvaṃ kadācana; na gadena na sāmbena yad idaṃ prārthitaṃ tvayā.

“Wahai brahmana dungu! Setelah dua belas tahun menjalankan kaul brahmacarya yang amat berat dan tinggal di lembah-lembah Himālaya, dengan tapa yang agung aku memperoleh putra yang lahir dari rahim Rukmiṇī, sang permaisuri yang teguh dalam kaul—dalam wujudnya seakan Sanatkumāra yang bercahaya turun ke rumahku. Pradyumna itulah putraku yang tercinta. Namun bahkan dia—tiada bandingnya di medan laga—tak pernah memintaku cakra ilahi yang tertinggi ini, yang kini kau minta. Bahkan Balārāma yang sangat perkasa tak pernah mengucapkan permintaan semacam itu; Gada maupun Sāmba pun tak pernah menginginkan apa yang kau cari.”

रामेणby Rama (Balarama)
रामेण:
Karana
TypeNoun
Rootराम (बलराम)
FormMasculine, Instrumental, Singular
अतिबलेनby the very strong (one)
अतिबलेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअतिबल (अति+बल)
FormMasculine, Instrumental, Singular
एतत्this (thing)
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
उक्तपूर्वम्previously said/uttered before
उक्तपूर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउक्तपूर्व (उक्त + पूर्व)
FormNeuter, Accusative, Singular
कदाचनever, at any time
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन
nor/not
:
TypeIndeclinable
Root
गदेनby/with Gada
गदेन:
Karana
TypeNoun
Rootगद
FormMasculine, Instrumental, Singular
nor/not
:
TypeIndeclinable
Root
साम्बेनby/with Samba
साम्बेन:
Karana
TypeNoun
Rootसाम्ब
FormMasculine, Instrumental, Singular
यत्which (that)
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रार्थितम्requested/asked for
प्रार्थितम्:
TypeVerb
Rootप्रार्थित (प्र+अर्थ्/प्रार्थ् + क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormInstrumental, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
brāhmaṇa (unnamed)
H
Himālaya
R
Rukmiṇī
S
Sanatkumāra
P
Pradyumna
B
Balarāma (Rāma)
G
Gada
S
Sāmba
D
divya cakra (divine discus)