Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः

Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve

सो<थ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डज: । न्यग्रोधस्य ततः शाखां प्रार्थथामास भारत,भरतनन्दन! वह पक्षी कोमल बोली बोलकर छिपता हुआ-सा बरगदकी उस शाखापर आनेकी इच्छा करने लगा

so 'tha śabdaṃ mṛduṃ kṛtvā līyamāna ivāṇḍajaḥ | nyagrodhasya tataḥ śākhāṃ prārthayāmāsa bhārata ||

Lalu burung itu melembutkan suaranya, seakan hendak menyamar, dan mulai mencari tempat bertengger pada salah satu dahan pohon beringin itu, wahai Bharata.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
शब्दम्sound/voice
शब्दम्:
Karma
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Accusative, Singular
मृदुम्soft, gentle
मृदुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमृदु
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
लीयमानःhiding, withdrawing
लीयमानः:
Karta
TypeVerb
Rootली
Formशानच् (present participle), Middle/Ātmanepada, Masculine, Nominative, Singular
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अण्डजःbird (egg-born)
अण्डजः:
Karta
TypeNoun
Rootअण्डज
FormMasculine, Nominative, Singular
न्यग्रोधस्यof the banyan tree
न्यग्रोधस्य:
TypeNoun
Rootन्यग्रोध
FormMasculine, Genitive, Singular
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
शाखाम्branch
शाखाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशाखा
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रार्थयामासdesired/asked for
प्रार्थयामास:
TypeVerb
Rootअर्थ् (प्रार्थयति)
FormPerfect (periphrastic), 3rd, Singular, Parasmaipada
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
भरतनन्दनO descendant/delighter of Bharata
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरतनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (implied by address 'Bhārata')
B
bird (āṇḍaja)
B
banyan tree (nyagrodha)
B
branch (śākhā)

Educational Q&A

The verse highlights the psychology of fear and concealment in a violent aftermath: when adharma and slaughter dominate the atmosphere, even a bird’s behavior becomes cautious and furtive, reflecting a world where safety and openness have collapsed.

Sanjaya describes a bird that lowers its voice and behaves as if hiding, then seeks to settle on a branch of a banyan tree—an atmospheric detail that builds tension and suggests ominous quiet in the Sauptika episode.