Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

अक्षदेवन-प्रवर्तनम् | Commencement of the Dice Game

तेनाभिषिक्त: कृष्णेन तत्र मे कश्मलो5भवत्‌ | तथा नकुल और सहदेवने दो विशुद्ध चँवर हाथमें ले लिये। पूर्वकालमें प्रजापतिने इन्द्रके लिये जिस शंखको धारण किया था, वही वरुणदेवताका शंख समुद्रने युधिष्ठिरको भेंट किया था। विश्वकर्माने एक हजार स्वर्णमुद्राओंसे जिस शैक्यपात्र (छींकेपर रखे हुए सुवर्णकलश)-का निर्माण किया था, उसमें स्थित समुद्रजलको शंखमें लेकर श्रीकृष्णने युधिष्ठिरका अभिषेक किया। उस समय वहाँ मुझे मूर्च्छा आ गयी थी ।। गच्छन्ति पूर्वादपरं समुद्र चापि दक्षिणम्‌

tenābhiṣiktaḥ kṛṣṇena tatra me kaśmalo ’bhavat | tadā nakulaś ca sahadevaś ca śubhre cāmarayugale pāṇibhyāṃ jagṛhatuḥ | pūrvakāle prajāpatiṇendrasya yac chaṅkhaṃ dhāritam āsīt sa eva varuṇadevatāyāḥ śaṅkhaḥ samudreṇa yudhiṣṭhirāya dattah | viśvakarmaṇā sahasra-suvarṇa-mudrābhiḥ kṛtaṃ śaikya-pātraṃ (suvarṇa-kalaśaṃ) tasmin sthitaṃ samudra-jalaṃ śaṅkhe gṛhītvā śrīkṛṣṇena yudhiṣṭhirasya abhiṣeko ’kriyata | tasmin kāle tatra mama mūrcchā samajāyata || gacchanti pūrvād aparaṃ samudraṃ cāpi dakṣiṇam

Duryodhana berkata: “Ketika Kṛṣṇa menobatkannya di sana, duka yang menghimpit menyergapku. Lalu Nakula dan Sahadeva mengangkat dua cāmar yang tak bernoda. Sangkha Varuṇa—sangkha yang dahulu pernah dipegang Prajāpati bagi Indra—dipersembahkan oleh Samudra kepada Yudhiṣṭhira. Dari air samudra yang tersimpan dalam bejana emas pada wadah śaikya buatan Viśvakarman seharga seribu niṣka, Kṛṣṇa mengisi sangkha itu dan mengurapi Yudhiṣṭhira. Pada saat itu juga aku pingsan di tempat.”

तेनby him/thereby
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
अभिषिक्तःanointed
अभिषिक्तः:
Karma
TypeParticiple
Rootअभि-षिच्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
कृष्णेनby Krishna
कृष्णेन:
Karana
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Instrumental, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
मेof me / to me
मे:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
कश्मलःbewilderment, faintness
कश्मलः:
Karta
TypeNoun
Rootकश्मल
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवत्arose, happened
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
गच्छन्तिthey go
गच्छन्ति:
TypeVerb
Rootगम्
FormPresent (लट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
पूर्वात्from the east / from the former
पूर्वात्:
Apadana
TypeAdjective (used substantively)
Rootपूर्व
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
अपरम्to the west / the latter side
अपरम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootअपर
FormNeuter, Accusative, Singular
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमुद्र
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
दक्षिणम्to the south / the southern direction
दक्षिणम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootदक्षिण
FormNeuter, Accusative, Singular

दुर्योधन उवाच

D
Duryodhana
K
Kṛṣṇa
Y
Yudhiṣṭhira
N
Nakula
S
Sahadeva
P
Prajāpati
I
Indra
V
Varuṇa
S
Samudra (Ocean)
V
Viśvakarman
C
conch (śaṅkha)
Y
yak-tail fans (cāmara)
G
golden vessel (kalaśa/pātra)
O
ocean-water (samudra-jala)