Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Karna Reproves Shalya; Brahmin Reports on Bāhlīkas; Shalya’s Universalizing Rebuttal (कर्ण–शल्य संवादः)

संजय बोले--राजन्‌! कौरव-सैनिक बाणोंसे घायल, छिन्न-भिन्न अवयवोंसे युक्त और अपने वाहनोंसे भ्रष्ट हो गये थे। उनके कवच, आयुध और वाहन नष्ट हो गये थे। उनके स्वरोंमें दीनता थी। शत्रुओंसे पराजित होनेके कारण वे स्वाभिमानी कौरव मन-ही-मन बहुत दुःख पा रहे थे ।। शिबिरस्था: पुनर्मन्त्रं मन्त्रयन्ति सम कौरवा: । भग्नदंष्टा हतविषा: पादाक्रान्ता इवोरगा:,शिविरमें आनेपर वे कौरव पुनः गुप्त मन्त्रणा करने लगे। उस समय उनकी दशा पैरसे कुचले गये उन सर्पोके समान हो रही थी, जिनके दाँत तोड़ दिये और विष नष्ट कर दिये गये हों

sañjaya uvāca—rājan! kaurava-sainikā bāṇair ghālitāḥ chinna-bhinna-avayavāḥ sva-vāhanebhyaś ca bhraṣṭā abhavan. teṣāṃ kavacāni āyudhāni vāhanāni ca naṣṭāni. teṣāṃ svareṣu dīnatā āsīt. śatrubhiḥ parājitāḥ santaḥ te svābhimāninaḥ kauravā manasā bahu duḥkham anvabhavan. śibirāsthāḥ punaḥ mantram mantrayanti sma kauravāḥ. bhagna-daṃṣṭrā hata-viṣāḥ pādākrāntā iva uragāḥ.

Sañjaya berkata: Wahai Raja, para prajurit Kaurava terluka oleh panah, anggota tubuhnya tercabik-cabik, dan mereka terlempar dari tunggangan. Zirah, senjata, dan kendaraan mereka hancur; suara mereka dipenuhi kepiluan. Dikalahkan musuh, para Kaurava yang menjunjung harga diri itu menanggung duka yang amat dalam di batin. Sesampainya di perkemahan, mereka kembali berunding secara rahasia—laksana ular yang taringnya dipatahkan, bisanya dikuras, lalu terinjak di bawah telapak kaki.

शिबिरस्थाःbeing in the camp
शिबिरस्थाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशिबिरस्थ
FormMasculine, Nominative, Plural
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
मन्त्रंcounsel/plan
मन्त्रं:
Karma
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Accusative, Singular
मन्त्रयन्तिthey deliberate/consult
मन्त्रयन्ति:
TypeVerb
Rootमन्त्रय्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
सम्together/fully
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
कौरवाःthe Kauravas
कौरवाः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव
FormMasculine, Nominative, Plural
भग्नदंष्टाःwith broken fangs
भग्नदंष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभग्नदंष्ट
FormMasculine, Nominative, Plural
हतविषाःwhose poison is destroyed
हतविषाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहतविष
FormMasculine, Nominative, Plural
पादाक्रान्ताःtrampled by the foot
पादाक्रान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootपादाक्रान्त
FormMasculine, Nominative, Plural
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
उरगाःserpents
उरगाः:
Karta
TypeNoun
Rootउरग
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Kauravas
K
Kaurava army
C
camp (śibira)
A
arrows (bāṇa)
A
armor (kavaca)
W
weapons (āyudha)
M
mounts/vehicles (vāhana)
S
serpents (uraga)

Educational Q&A

The verse highlights how pride collapses under the consequences of one’s actions: defeat strips away external supports (armor, weapons, mounts) and exposes inner suffering. It also suggests an ethical warning—when power is lost, harmful intent may remain, but capacity is diminished, like serpents made harmless by broken fangs and drained venom.

After being beaten back in battle, the Kaurava troops return to their camp wounded and demoralized. There they resume secret deliberations, portrayed through a vivid simile: they are like trampled serpents whose fangs and venom have been neutralized—still agitated, but weakened and constrained.