सैन्धवविक्रमवर्णनम् / Description of Jayadratha’s Martial Display
देवमाराधयच्छर्व॑ गृणन् ब्रह्म सनातनम् । भक्तानुकम्पी भगवांस्तस्य चक्रे ततो दयाम्,अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर, भीमसेन, शिखण्डी, सात्यकि, नकुल-सहदेव, धष्टद्युम्न, विराट, द्रपद, केकय-राजकुमार, रोषमें भरा हुआ धृष्टकेतु तथा मत्स्यदेशीय योद्धा --ये सब-के-सब युद्धस्थलमें आगे बढ़े। अभिमन्युके ताऊ, चाचा तथा मामागण अपनी सेनाको व्यूहद्वारा संगठित करके प्रहार करनेके लिये उद्यत हो अभिमन्युकी रक्षाके लिये उसीके बनाये हुए मार्गसे व्यूहमें जानेके उद्देश्यसे एक साथ दौड़ पड़े वह सनातन ब्रह्मस्वरूप भगवान् शंकरकी स्तुति करता हुआ उनकी आराधना करने लगा। तब भक्तोंपर दया करनेवाले भगवानने उसपर कृपा की और स्वप्रमें जयद्रथको दर्शन देकर उससे कहा--'जयद्रथ! तुम क्या चाहते हो? वर माँगो। मैं तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ”
sañjaya uvāca | devam ārādhayac charvaṁ gṛṇan brahma sanātanam | bhaktānukampī bhagavāṁs tasya cakre tato dayām | abhyadravan parīpsanto vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ |
Sanjaya berkata: Ia memuji dan memuja Sarva (Siwa), Sang Brahman yang abadi. Maka Tuhan Yang Mahamulia, penyayang para bhakta, menaruh belas kasih kepadanya. Sementara itu para kesatria—dengan pasukan tersusun dalam formasi tempur dan siap menghantam—menerjang maju, berusaha menembus susunan barisan demi mencapai maksud mereka.
संजय उवाच
The verse juxtaposes battlefield aggression with devotional surrender: even amid violent human planning, the epic portrays divine compassion responding to sincere worship. Ethically, it highlights how spiritual power and moral intention can be invoked within war—raising the question of how divine favor intersects with dharma when the immediate context is harm and tactical advantage.
Sañjaya reports that a combatant worships Śiva, praising him as the eternal Brahman, and receives the Lord’s mercy. At the same time, armed warriors—arrayed in formation—rush forward, intent on entering the battle-array and carrying out their attack.