Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Bhagadatta’s Astra and the Fall of the Prāgjyotiṣa King (भगदत्त-वधः / वैष्णवास्त्र-प्रसङ्गः)

व्यपेतहृदयत्रासा आवत्र॒ुस्तं महारथा: | आर्च्छत्‌ पार्थो गुरु भारं सर्वभारसहो युधि,उन महारथियोंने अपने हृदयसे भयको निकालकर अर्जुनको वहाँ घेर लिया। युद्धमें समस्त भारोंको सहन करनेवाले अर्जुनने उनसे लड़नेका भारी भार भी अपने ही ऊपर ले लिया

vyapeta-hṛdaya-trāsā āvavṛstuṁ mahā-rathāḥ | ārcchat pārtho guru-bhāraṁ sarva-bhāra-saho yudhi ||

Sañjaya berkata: Menyingkirkan gentar dari hati, para kesatria kereta agung mengepungnya. Maka Pārtha—teguh di medan perang dan sanggup memikul segala beban—mengambil sendiri tanggung jawab berat untuk menghadapi himpitan musuh itu.

व्यपेतgone away, removed
व्यपेत:
Karta
TypeAdjective
Rootव्य-अपि-इ (धातु √इ; क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
हृदयत्रासाःfears in the heart
हृदयत्रासाः:
Karta
TypeNoun
Rootहृदयत्रास (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
आववृतुःthey surrounded/encircled
आववृतुः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-√वृ (वृञ् वरणे)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
तम्him
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Accusative, Singular
महारथाःgreat chariot-warriors
महारथाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
आर्च्छत्he approached/advanced
आर्च्छत्:
Karta
TypeVerb
Rootआ-√ऋच्छ् (ऋच्छति)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
पार्थःArjuna (son of Pṛthā)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
गुरुheavy, great
गुरु:
Karma
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
भारम्burden
भारम्:
Karma
TypeNoun
Rootभार (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
सर्वभारसहःenduring all burdens
सर्वभारसहः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वभारसह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक; स्त्री.)
FormFeminine, Locative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna (Pārtha)
M
Mahārathas (great chariot-warriors)

Educational Q&A

The verse highlights the kṣatriya ethic of steadfastness: when danger intensifies, the righteous warrior does not evade responsibility but bears the ‘heavy burden’ of protecting his side and meeting force with disciplined courage.

Sañjaya describes elite warriors (mahārathas) regaining fearlessness and encircling Arjuna. Arjuna advances to meet them, accepting the difficult task of fighting through their concentrated attack.