Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

नत्वां वक्ष्यामि परुषं हनिष्ये त्वां वधक्षमम्‌ । संजय कहते हैं--राजन्‌! इस प्रकार कितने ही क्रूर एवं कठोर वचन धृष्टद्युम्नने श्रीमान्‌ सात्यकिको सुनाये। उन्हें सुनकर वे क्रोधसे काँपने लगे। उनकी आँखें लाल हो गयीं तथा उन्होंने सर्पषके समान लंबी साँस खींचकर धनुषको तो रथपर रख दिया और हाथमें गदा उठा ली। फिर वे धृष्टद्युम्नके पास पहुँचकर बड़े रोषके साथ इस प्रकार बोले--“अब मैं तुझसे कठोर वचन नहीं कहूँगा। तू वधके ही योग्य है, अतः तुझे मार ही डालूँगा || ४५-- ४७३ || तमापतन्तं सहसा महाबलममर्षणम्‌,अवलप्लुत्य रथात्‌ तूर्ण बाहुभ्यां समवारयत्‌ | महाबली, अमर्षशील एवं अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए यमराज-तुल्य सात्यकि जब सहसा कालस्वरूप धृष्टद्युम्नकी ओर बढ़े, तब भगवान्‌ श्रीकृष्णकी आज्ञासे महाबली भीमसेनने तुरंत ही रथसे कूदकर उन्हें दोनों हाथोंसे रोक लिया

sañjaya uvāca | na tvāṃ vakṣyāmi paruṣaṃ haniṣye tvāṃ vadhakṣamam | tam āpatantaṃ sahasā mahābalam amarṣaṇam, avalaplutya rathāt tūrṇaṃ bāhubhyāṃ samavārayat |

Sañjaya berkata: “Aku tidak akan lagi menegurmu dengan kata-kata kasar; aku akan membunuhmu—engkau hanya layak dibunuh.” Sātyaki yang perkasa, tak tahan penghinaan, menerjang seketika. Maka atas perintah Kṛṣṇa, Bhīmasena segera melompat turun dari kereta dan menahannya dengan kedua lengan. Ketika Sātyaki, bagaikan Maut dalam amarah, melaju ke arah Dhṛṣṭadyumna, Bhīma mengekangnya agar kekerasan tak lepas kendali.

tamhim
tam:
Karma
TypePronoun
Roottad
FormMasculine, Accusative, Singular
āpatantamrushing/falling upon
āpatantam:
Karma
TypeVerb
Rootā-√pat
FormMasculine, Accusative, Singular, Śatṛ (present active participle)
sahasāsuddenly
sahasā:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootsahasā
mahābalamvery strong
mahābalam:
Karma
TypeAdjective
Rootmahābala
FormMasculine, Accusative, Singular
amarṣaṇamintolerant (of insult), unenduring
amarṣaṇam:
Karma
TypeAdjective
Rootamarṣaṇa
FormMasculine, Accusative, Singular
avalaplutyahaving leapt down
avalaplutya:
Karana
TypeVerb
Rootava-√plu
FormKtvā (absolutive/gerund)
rathātfrom the chariot
rathāt:
Apadana
TypeNoun
Rootratha
FormMasculine, Ablative, Singular
tūrṇamquickly
tūrṇam:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Roottūrṇa
bāhubhyāmwith (his) two arms
bāhubhyām:
Karana
TypeNoun
Rootbāhu
FormMasculine, Instrumental, Dual
samavārayatrestrained/checked
samavārayat:
Karta
TypeVerb
Rootsam-ava-√vṛ
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
S
Sātyaki
D
Dhṛṣṭadyumna
B
Bhīmasena (Bhīma)
Ś
Śrī Kṛṣṇa
R
ratha (chariot)
G
gadā (mace)
D
dhanus (bow)

Educational Q&A

Uncontrolled rage turns conflict into personal vengeance; therefore, even in war, ethical restraint and obedience to wise counsel (here, Kṛṣṇa’s command) are necessary to prevent adharma and needless escalation.

Sātyaki, provoked by Dhṛṣṭadyumna’s harsh words, resolves to stop speaking and instead kill him. As he charges forward in fury, Bhīma—on Kṛṣṇa’s instruction—jumps from the chariot and physically restrains Sātyaki to prevent immediate violence.