Previous Verse
Next Verse

Shloka 563

पज्चालानां नरव्याप्रान्‌ मत्स्यांश्व पुरुषर्षभान्‌ । इससे भीमसेन अत्यन्त कुपित हो उठे और सुतपुत्र कर्णके साथ घोर युद्ध करने लगे। इस प्रकार जब वह युद्ध चल रहा था, उसी समय क्रोधमें भरे हुए धर्मपुत्र युधिष्ठिरने पांचालोंके नरव्याप्र वीरों और पुरुषरत्न मत्स्यदेशीय योद्धाओंसे कहा--

sañjaya uvāca | pāñcālānāṃ naravyāghrān matsyāṃś ca puruṣarṣabhān |

Sanjaya berkata: Ketika pertempuran berkecamuk, Bhimasena yang menyala oleh amarah bertarung sengit dalam duel mengerikan melawan Karna, putra kusir. Pada saat yang sama, Yudhishthira, putra Dharma, juga dipenuhi murka, lalu berseru kepada para pahlawan Panchala—singa di antara manusia—dan para kesatria Matsya—banteng di antara manusia—demikian:

पाञ्चालानाम्of the Panchalas
पाञ्चालानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाञ्चाल
FormMasculine, Genitive, Plural
नरव्याघ्रान्tiger-like men (best of men)
नरव्याघ्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootनरव्याघ्र
FormMasculine, Accusative, Plural
मत्स्यान्the Matsyas (people of Matsya)
मत्स्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootमत्स्य
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
पुरुषर्षभान्bulls among men (foremost men)
पुरुषर्षभान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुषर्षभ
FormMasculine, Accusative, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
P
Panchalas
M
Matsyas
B
Bhimasena
K
Karna
Y
Yudhishthira

Educational Q&A

Even in a dharma-war, leaders and warriors are tested by anger and urgency; the verse highlights how heroic duty and command continue amid intense emotion, implying the need to direct passion into disciplined action rather than uncontrolled rage.

While Bhima, enraged, fights Karna in a fierce engagement, Yudhishthira—also stirred by anger—turns to the Panchala and Matsya champions and addresses them, preparing or issuing instructions as the battle’s momentum develops.