Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Sātyaki-praveśaḥ and Duryodhana-saṃnipātaḥ

Sātyaki’s passage and Duryodhana’s mass engagement

शुश्रुवे शक्रमुक्तानामशनीनामिव स्वन: । बाणोंके परस्पर टकरानेसे उनकी धारोंके आघात-प्रत्याघातसे जो शब्द होता था, वह इन्द्रके छोड़े हुए वज्रास्त्रोंकी गड़गड़ाहटके समान सुनायी पड़ता था ।। नाराचैव्यतिविद्धानां शराणां रूपमाबभौ

sañjaya uvāca | śuśruve śakramuktānām aśanīnām iva svanaḥ | bāṇānāṃ paraspara-ṭakarāṇeṣāṃ teṣāṃ dhārāṇām āghāta-pratyāghātād yo śabdo bhavati sa indreṇa chūḍeṣu vajrāstreṣu garjanā-sadṛśaḥ śrūyate || nārācaiś ca vyatividdhānāṃ śarāṇāṃ rūpam ābabhau |

Sañjaya berkata: Benturan anak panah bergemuruh laksana halilintar vajra yang dilepaskan Indra. Dari tepi-tepi tajam yang saling menghantam dan memantul, bunyi yang timbul seakan raungan senjata vajra sang raja para dewa. Dan medan perang menampakkan hujan rapat batang panah serta anak panah nārāca yang saling bersilang dan saling menembus.

शुश्रुवेwas heard
शुश्रुवे:
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलिट् (परिपूर्ण भूत/परफेक्ट), आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
शक्रमुक्तानाम्of those released by Indra
शक्रमुक्तानाम्:
TypeAdjective
Rootशक्रमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, षष्ठी, बहुवचन
अशनीनाम्of thunderbolts
अशनीनाम्:
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, षष्ठी, बहुवचन
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
स्वनःsound/roar
स्वनः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वन (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नाराचैःwith iron arrows (narācas)
नाराचैः:
Karana
TypeNoun
Rootनाराच (प्रातिपदिक)
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
व्यतिविद्धानाम्of those pierced through/struck mutually
व्यतिविद्धानाम्:
TypeAdjective
Rootव्यतिविद्ध (कृदन्त; वि + √व्यध्/विध्)
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन, क्त (past passive participle)
शराणाम्of arrows
शराणाम्:
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
रूपम्appearance/form
रूपम्:
Karta
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन
आबभौshone/appeared
आबभौ:
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट् (परिपूर्ण भूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śakra (Indra)
A
aśanī (thunderbolt)
V
vajra-astra
B
bāṇa (arrows)
N
nārāca (iron arrows)
Ś
śara (shafts)

Educational Q&A

The verse does not give a direct moral injunction; it heightens the ethical tension of war by portraying its overwhelming force through divine imagery. By likening human-made destruction to Indra’s thunder, it underscores how battle magnifies kṣatriya duty into a terrifying, world-shaking ordeal—inviting reflection on the cost of violence even when undertaken as dharma.

Sañjaya describes the battlefield acoustics and spectacle: arrows collide edge-to-edge, producing a roar like Indra’s thunderbolt, while volleys of shafts and heavy nārāca-arrows crisscross and pierce through in rapid succession.